Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Қампитып үрлеп қарынын,
Қуалап басты арынын.
Жауабы: Доп
Қуалап басты арынын.
Жауабы: Доп
Тепсең-ақ секіріп,
Ұстатпай қашады.
Бір жерге бекініп,
Тұра алмай сасады.
Жауабы: Доп
Ұстатпай қашады.
Бір жерге бекініп,
Тұра алмай сасады.
Жауабы: Доп
Мінсем,
Төменге зу етем,
Өрлесем,
Оны өзім сүйретем.
Жауабы: Шана
Төменге зу етем,
Өрлесем,
Оны өзім сүйретем.
Жауабы: Шана
Мініп алып ылғи да,
Тыңнан жол табамын,
Жоғарыдан ылдиға,
Жұлдыз болып ағамын.
Жауабы: Шана
Тыңнан жол табамын,
Жоғарыдан ылдиға,
Жұлдыз болып ағамын.
Жауабы: Шана
Аяғымда
Басы қайқы қос сырық.
Таяғым да
Қуады оны састырып.
Жауабы: Шаңғы
Басы қайқы қос сырық.
Таяғым да
Қуады оны састырып.
Жауабы: Шаңғы
Қайқы тұмсық қос табан,
Қос таяқпен ұштаған.
Итерсең алға заулайды,
Шойын жолдан аумайды.
Жауабы: Шаңғы
Қос таяқпен ұштаған.
Итерсең алға заулайды,
Шойын жолдан аумайды.
Жауабы: Шаңғы
Даңғыл жол етемін,
Тілгілеп ақ қарды.
Шарықтап кетемін.
Қапталды, Шатқалды.
Жауабы: Шаңғы
Тілгілеп ақ қарды.
Шарықтап кетемін.
Қапталды, Шатқалды.
Жауабы: Шаңғы
Табанға қанжар байладым,
Бетінде айна ойнадым.
Жауабы: Коньки
Бетінде айна ойнадым.
Жауабы: Коньки
Балалар суға салған жіп,
Тереңнен іліп алар жүк.
Жауабы: Қармақ
Тереңнен іліп алар жүк.
Жауабы: Қармақ
Жердің ирек құртына,
Құмар асау ұртына.
Ілгек іліп шығарды,
Судың жаға сыртына.
Жауабы: Қармақ
Құмар асау ұртына.
Ілгек іліп шығарды,
Судың жаға сыртына.
Жауабы: Қармақ
Жіңішке жіп,
Жүрген сүйретіп.
Бір басы — темір ілгек,
Бір басы — құрық имек.
Жауабы: Қармақ
Жүрген сүйретіп.
Бір басы — темір ілгек,
Бір басы — құрық имек.
Жауабы: Қармақ
Су бетін сызып,
Ақ Құман жүр жүзіп.
Жауабы: Аққу
Ақ Құман жүр жүзіп.
Жауабы: Аққу
Мойыны сұрақ белгісі,
Бұл қандай көл құсы?
Жауабы: Аққу
Бұл қандай көл құсы?
Жауабы: Аққу
Қауырсыны құлпырған,
Мың бояулы гүл тұнған.
Сайрағанда дауысы,
Әнге бөлер тау ішін.
Қара мына ғажапқа,
Өзі шебер мазаққа.
Жауабы: Тоты
Мың бояулы гүл тұнған.
Сайрағанда дауысы,
Әнге бөлер тау ішін.
Қара мына ғажапқа,
Өзі шебер мазаққа.
Жауабы: Тоты
Қиянға қиын небір,
Салатын ұяны.
Өткір көзі шегір,
Бүргенін құртар тұяғы.
Жауабы: Бүркіт
Салатын ұяны.
Өткір көзі шегір,
Бүргенін құртар тұяғы.
Жауабы: Бүркіт
Кеудесі қайқаңдап,
Жүреді байпаңдап.
Жауабы: Қаз
Жүреді байпаңдап.
Жауабы: Қаз
Көк жүзінде жылжып жай,
Керуен құрған тізіліп,
Ілгек-ілгек шынжырдай,
Қалмайды олар үзіліп?
Жауабы: Тырна
Керуен құрған тізіліп,
Ілгек-ілгек шынжырдай,
Қалмайды олар үзіліп?
Жауабы: Тырна
Үп-үшкір таяғы,
Жылан көзін ояды.
Жауабы: Дәуіт
Жылан көзін ояды.
Жауабы: Дәуіт
Қызықтырар әрі
Қарай берсең табылар,
Алуан түсті бояудың,
Өн бойында бәрі бар.
Жауабы: Қырғауыл
Қарай берсең табылар,
Алуан түсті бояудың,
Өн бойында бәрі бар.
Жауабы: Қырғауыл
Қара жағал кішкене,
Қанаты бар сүйріктей.
Оған теңдес құс кәне?
Тапшы осындай жүйрікті?
Жауабы: Жағалтай
Қанаты бар сүйріктей.
Оған теңдес құс кәне?
Тапшы осындай жүйрікті?
Жауабы: Жағалтай
Шұнтиып қос ұлағы,
Түнде көрер қырағы.
Жауабы: Үкі
Түнде көрер қырағы.
Жауабы: Үкі
Күндіз сөнген шырағы,
Түнде көрер қырағы.
Тікірейіп айдары,
Егін жауын қырады.
Жауабы: Үкі
Түнде көрер қырағы.
Тікірейіп айдары,
Егін жауын қырады.
Жауабы: Үкі
Өзі ұя салмайды,
Мекендейді шатырды.
Бау-бақшаны барлайды,
Зиянкеске батыл-ды.
Жауабы: Жарқанат
Мекендейді шатырды.
Бау-бақшаны барлайды,
Зиянкеске батыл-ды.
Жауабы: Жарқанат
Сазды жер мекені,
Құрт-құмырсқа қорегі.
Кереметтей өнері,
Қанаттан үн береді.
Жауабы: Тауқұдірет
Құрт-құмырсқа қорегі.
Кереметтей өнері,
Қанаттан үн береді.
Жауабы: Тауқұдірет
Тұрқы кептерден кіші,
Сарғыш мамық төсі.
Айдары желкесінде,
Өрнегі өр төсінде.
Бұл қандай құс?
Жауабы: Күжіргей
Сарғыш мамық төсі.
Айдары желкесінде,
Өрнегі өр төсінде.
Бұл қандай құс?
Жауабы: Күжіргей