Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Суда — көлік,
Құмда — өлік.
Жауабы: Қайық
Құмда — өлік.
Жауабы: Қайық
Аяғы жоқ, қолы жоқ,
Не жүретін жолы жоқ.
Мініп алсаң заулайды,
Бірақ, ізі қалмайды.
Жауабы: Қайық
Не жүретін жолы жоқ.
Мініп алсаң заулайды,
Бірақ, ізі қалмайды.
Жауабы: Қайық
Көзі — төбесінде,
Көлі — түбінде.
Жауабы: Құдық
Көлі — түбінде.
Жауабы: Құдық
Жазда айдында жүзеді,
Қыста үмітін үзеді.
Жауабы: Қайық
Қыста үмітін үзеді.
Жауабы: Қайық
Өзеннің қос жағасын,
Жалғастырған жол жатыр,
Тура өтіп шығасың,
Су кештірмес қол шатыр.
Жауабы: Көпір
Жалғастырған жол жатыр,
Тура өтіп шығасың,
Су кештірмес қол шатыр.
Жауабы: Көпір
Қос құбыр,
Аузына іліккен,
Тез құрыр.
Жауабы: Мылтық
Аузына іліккен,
Тез құрыр.
Жауабы: Мылтық
Бір нәрсе қараңғыда қаймалайды,
Азнаса көмейінде мал жылайды.
Құйрығын қара жерге тіреп алып,
Келеді баяғының әнін салып.
Жауабы: Қобыз
Азнаса көмейінде мал жылайды.
Құйрығын қара жерге тіреп алып,
Келеді баяғының әнін салып.
Жауабы: Қобыз
Тиіп кетсе жылаған,
Даусы көпке ұнаған.
Жауабы: Домбыра
Даусы көпке ұнаған.
Жауабы: Домбыра
Бір жансыз мойнында бар екі құлақ,
Ойнайды дәл үстінде он шақты лақ.
Белінде сегіз белбеу, қолда екі арқан,
Қояды оны бұрап-бұрап.
Бар екен..
Ойнайды дәл үстінде он шақты лақ.
Белінде сегіз белбеу, қолда екі арқан,
Қояды оны бұрап-бұрап.
Бар екен..
Қос желі, үш жерінен қазығы бар,
Құбылған қоңыр желден азығы бар.
Желіні сабалайды дыңылдатып,
Байғұстың соншама не жазығы бар.
Жауабы: Домбыра
Құбылған қоңыр желден азығы бар.
Желіні сабалайды дыңылдатып,
Байғұстың соншама не жазығы бар.
Жауабы: Домбыра
Жылқыда ерен жүйрік қара арғымақ,
Мойыны жануардың бунақ-бунақ,
Айылын екі жерден мықтап тартып,
Кетеді қамшы бассаң зулап-зулап.
Жауабы:..
Мойыны жануардың бунақ-бунақ,
Айылын екі жерден мықтап тартып,
Кетеді қамшы бассаң зулап-зулап.
Жауабы:..
Қос қазақ екі жерден шынжыр арқан,
Сылдырап әр буыны үнін қосқан.
Он адам жолдас болып еңбек етсе,
Аралап он екі үйге қонақ болған.
Жауабы:..
Сылдырап әр буыны үнін қосқан.
Он адам жолдас болып еңбек етсе,
Аралап он екі үйге қонақ болған.
Жауабы:..
Екі құлақты,
Он екі аяқты.
Жауабы: Домбыра
Он екі аяқты.
Жауабы: Домбыра
Тынбайды жылтыр мұзда екі жорға,
Екеуі құлай жаздап кейде зорға,
Кей уақыт зырлап келіп кілт сүрініп,
Болады құлағандай қазған орға.
Минутта..
Екеуі құлай жаздап кейде зорға,
Кей уақыт зырлап келіп кілт сүрініп,
Болады құлағандай қазған орға.
Минутта..
Базардан алып келген қара арғымақ,
Бітіпті төбесіне екі құлақ.
Белбеуін тоғыз жерден буынып ап,
Сөйлейді адамзаттан бұрынырақ.
Жауабы: Домбыра
Бітіпті төбесіне екі құлақ.
Белбеуін тоғыз жерден буынып ап,
Сөйлейді адамзаттан бұрынырақ.
Жауабы: Домбыра
Екі құлақ, тоғыз жерден қолы бар,
Күні-түні төбелейді,
Маңдайының соры бар.
Жауабы: Домбыра
Күні-түні төбелейді,
Маңдайының соры бар.
Жауабы: Домбыра
Қара түсті қарқылдақ,
Ұшып-қонып жалпылдап.
Қоқыстарды шоқиды,
Жем іздейді там-тұмдап.
Жауабы: Қарға
Ұшып-қонып жалпылдап.
Қоқыстарды шоқиды,
Жем іздейді там-тұмдап.
Жауабы: Қарға
Көтере алмай ішкен суын,
Күшеніп жатыр,
Жаңғыртып қамыс нуын.
Жауабы: Әупілдек
Күшеніп жатыр,
Жаңғыртып қамыс нуын.
Жауабы: Әупілдек
Айнымай тартқан реңіне,
Жүрген жерінің тұр-өңіне, не?
Жауабы: Кесіртке
Жүрген жерінің тұр-өңіне, не?
Жауабы: Кесіртке
Таба алмай оң менен солыңды,
Адассаң қапылыста.
Дәл сілтер көрсетіп жолыңды,
Шығысқа,
Батысқа.
Жауабы: Компас
Адассаң қапылыста.
Дәл сілтер көрсетіп жолыңды,
Шығысқа,
Батысқа.
Жауабы: Компас
Қос әйнектен қарасаң,
Көз алдыңда тұрады,
Алыстағы орасан.
Жауабы: Дүрбі
Көз алдыңда тұрады,
Алыстағы орасан.
Жауабы: Дүрбі
Бір құлаштай сабы бар,
Бунақтары тағы бар.
Басы ұқсас қайыққа,
Жолықтырар ойыққа,
Қос танабы тартылған,
Ұзына бойы он тұнған.
Жауабы: Домбыра
Бунақтары тағы бар.
Басы ұқсас қайыққа,
Жолықтырар ойыққа,
Қос танабы тартылған,
Ұзына бойы он тұнған.
Жауабы: Домбыра
Жүректі баурар үні бай,
Баршаға ортақ тілі бай.
Жауабы: Саз
Баршаға ортақ тілі бай.
Жауабы: Саз
Қаламы жоқ, ал бірақ,
Есептегенін сөзбе-сөз,
Сол қалпында қабылдап,
Жазып алар тезбе-тез.
Қайталайды тақылдап,
Тыңдай қойсаң..
Есептегенін сөзбе-сөз,
Сол қалпында қабылдап,
Жазып алар тезбе-тез.
Қайталайды тақылдап,
Тыңдай қойсаң..
Бала біткен соғады,
Жеңіл шарды домалақ.
Ұрсаң
Ұшып жоғары,
Жерге түсер домалап.
Жауабы: Доп
Жеңіл шарды домалақ.
Ұрсаң
Ұшып жоғары,
Жерге түсер домалап.
Жауабы: Доп