Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жоқтан бар ғып сайратқан,
Жылы тартып жайнатқан.
Тұла бойы тұл жұмбақ,
Елу үш құлын байлатқан.
Жауабы: Граммафон
Жылы тартып жайнатқан.
Тұла бойы тұл жұмбақ,
Елу үш құлын байлатқан.
Жауабы: Граммафон
Қария үсті тақтай, асты тақтай,
Үйрегі жиырма төрт қонған баққа-ай.
Ұшқанда бір-біріне қарсыласып,
Соқтықпай ұшады екен қанат қақпай.
Жауабы:..
Үйрегі жиырма төрт қонған баққа-ай.
Ұшқанда бір-біріне қарсыласып,
Соқтықпай ұшады екен қанат қақпай.
Жауабы:..
Бір кеме айналасы бітеу қақпа,
Жүргізген капитаны алтын тақта,
Уәзірі он екіден жиырма төрт,
Отыз екі көлде екен әр уақытта.
Жауабы: Дойбы
Жүргізген капитаны алтын тақта,
Уәзірі он екіден жиырма төрт,
Отыз екі көлде екен әр уақытта.
Жауабы: Дойбы
Бір нәрсе төрт бұрышты, түсі шұбар,
Екі адам екі жақтан аңдып тұрар,
Екеуі он екіден әскер алып,
Жерінде ұшан майдан ұрыс салар.
Жауабы: Дойбы
Екі адам екі жақтан аңдып тұрар,
Екеуі он екіден әскер алып,
Жерінде ұшан майдан ұрыс салар.
Жауабы: Дойбы
Басы бар, денесі жоқ, бойы бір кез,
Табарсың болсаң зерек осыны тез.
Қозғасаң қос құлағын тігіп алып,
Тамаша әр тараптан айтады сөз.
Жауабы:..
Табарсың болсаң зерек осыны тез.
Қозғасаң қос құлағын тігіп алып,
Тамаша әр тараптан айтады сөз.
Жауабы:..
Төрт қазық, екі желі, тоғыз ноқат,
Сайрайды бұлбұл құсша адам соқса,
Шешенсіп адам барда тұрса-дағы,
Байланар тартса тіл адам жоқта.
Жауабы:..
Сайрайды бұлбұл құсша адам соқса,
Шешенсіп адам барда тұрса-дағы,
Байланар тартса тіл адам жоқта.
Жауабы:..
Қос қазық, екі желі, сегіз ноқта,
Сөйлейді шежіредей адам соқса,
Тағы да бір мінезі таңғажайып,
Еш уақыт сөйлемейді адам жоқта.
Жауабы: Домбыра
Сөйлейді шежіредей адам соқса,
Тағы да бір мінезі таңғажайып,
Еш уақыт сөйлемейді адам жоқта.
Жауабы: Домбыра
Қарны қабақтай,
Бұты таяқтай.
Тиіп кетсең жылайды
Жыласа да ұнайды.
Жауабы: Домбыра
Бұты таяқтай.
Тиіп кетсең жылайды
Жыласа да ұнайды.
Жауабы: Домбыра
Тартылған екі арқаны ұзын бойға,
Сөйлеуге сондай шебер тапсаң айла.
Әр жерде аршындалған балдағы бар,
Ойнайды он бармағың білсе айла.
Жауабы:..
Сөйлеуге сондай шебер тапсаң айла.
Әр жерде аршындалған балдағы бар,
Ойнайды он бармағың білсе айла.
Жауабы:..
Бір тұйғын, екі лашын, бір сандуғаш,
Жиылып жеті қонақ болыпты мәз.
Басында екі кептер қонып отыр,
Бәрінің ұялауы жалғыз ағаш.
Жауабы: Домбыра
Жиылып жеті қонақ болыпты мәз.
Басында екі кептер қонып отыр,
Бәрінің ұялауы жалғыз ағаш.
Жауабы: Домбыра
Мінгенім дайым менің бір арғымақ,
Бітіпті төбесіне екі құлақ.
Тартатын сегіз жерден бедері бар,
Кетеді қол тигенде қатты зырлап.
Жауабы: Домбыра
Бітіпті төбесіне екі құлақ.
Тартатын сегіз жерден бедері бар,
Кетеді қол тигенде қатты зырлап.
Жауабы: Домбыра
Бір мақұлық бар екен тау жайлаған,
Басына адам бара ойбайлаған.
Екі бала үстіне мініп алып,
Қайда жиын, қайда той,той тойлаған.
Жауабы: Домбыра
Басына адам бара ойбайлаған.
Екі бала үстіне мініп алып,
Қайда жиын, қайда той,той тойлаған.
Жауабы: Домбыра
Келемін жоғарыдан күймелемей,
Он жерден омырауды түймелей,
Сегіз қыз,сегіз жігіт ән салады,
Япыр-ай, не екенін білмедім-ай.
Жауабы: Домбыра
Он жерден омырауды түймелей,
Сегіз қыз,сегіз жігіт ән салады,
Япыр-ай, не екенін білмедім-ай.
Жауабы: Домбыра
Мойнына қатар-қатар түйме салдық,
Сегіз қыз,сегіз қызға қосылдырып,
Құбылтып неше түрлі күйге салдық.
Жауабы: Домбыра
Сегіз қыз,сегіз қызға қосылдырып,
Құбылтып неше түрлі күйге салдық.
Жауабы: Домбыра
Базардан алып келген сары сандық,
Он жігіт зорға барып кілтін салдық.
Он жігіт кілтін салып қозғап көрсек,
Сөйлейді әлгі сандық дамбыр..
Он жігіт зорға барып кілтін салдық.
Он жігіт кілтін салып қозғап көрсек,
Сөйлейді әлгі сандық дамбыр..
Екі жерде жалы бар,
Күні-түні жолығар.
Күні-түні тоқпақтар,
Маңдайының соры бар.
Жауабы: Домбыра, он саусақ
Күні-түні жолығар.
Күні-түні тоқпақтар,
Маңдайының соры бар.
Жауабы: Домбыра, он саусақ
Бір ат бар екі кісі арасында
Жиылған көлеңкесі панасында.
Сегіз сәкін, екі әліп, бірі тәштіт,
Жұмбағым менің сондай табасың ба?
Жауабы: Домбыра
Жиылған көлеңкесі панасында.
Сегіз сәкін, екі әліп, бірі тәштіт,
Жұмбағым менің сондай табасың ба?
Жауабы: Домбыра
Қолымда бір қамшым бар екі өрмелі,
Істеген әшекейлеп әртүрлері.
Бойында сол қамшымның қасиеті көп,
Қолына алған кісі бір сүйенеді.
Жауабы:..
Істеген әшекейлеп әртүрлері.
Бойында сол қамшымның қасиеті көп,
Қолына алған кісі бір сүйенеді.
Жауабы:..
Қазықтан біраз жылқы келдік жиып,
Бір-екеу қарсы алдымнан кетті тиіп.
Кісідей шыбын шаққан шыбыжықтайды,
Тырсылдап, тырс-тырс етіп кетсе..
Бір-екеу қарсы алдымнан кетті тиіп.
Кісідей шыбын шаққан шыбыжықтайды,
Тырсылдап, тырс-тырс етіп кетсе..
Он екі белбеу, екі арқан,
Екі қазық бір басқан.
Жауабы: Домбыра
Екі қазық бір басқан.
Жауабы: Домбыра
Мойнында тоғыз торы бар,
Аңыраған екі жолы бар.
Күнде тоқпақ маңдайында,
Арылмаған соры бар.
Жауабы: Домбыра
Аңыраған екі жолы бар.
Күнде тоқпақ маңдайында,
Арылмаған соры бар.
Жауабы: Домбыра
Үрлесең жеп-жеңіл,
Елпілдеп кетеді.
Ұшырсаң,
Көк-теңбіл,
Бұлтқа да жетеді.
Жауабы: Шар
Елпілдеп кетеді.
Ұшырсаң,
Көк-теңбіл,
Бұлтқа да жетеді.
Жауабы: Шар
Үңгіген ішіне,
Қорғасын құйылған.
Әдемі түсі де,
Әрі тигіш қиырдан.
Жауабы: Сақа
Қорғасын құйылған.
Әдемі түсі де,
Әрі тигіш қиырдан.
Жауабы: Сақа
Көше бойлап аяңдайды,
Адам тасып аялдайды.
Жауабы: Автобус
Адам тасып аялдайды.
Жауабы: Автобус
Темір тайым,
Тамақты еш жоқтамайды.
Жауабы: Велосипед
Тамақты еш жоқтамайды.
Жауабы: Велосипед