Бөлім: «Әңгімелер жинағы»
Әңгіме, әдебиетте — оқиғаны қара сөзбен баяндайтын шағын көркем шығарма жанры.
Әңгіменің жанрлық ерекшеліктері оқиғаны баяндау тәсілі, композициялық, сюжеттік құрылысы, көркемдік жүйесі арқылы айқындалады. Әңгіменің көлемі шағын, кейіпкерлер саны аз, сюжет ұйытқысын құрайтын оқиғаның басталуы, шарықтау шегі мен шешімі болады. Онда адам, оның өмірі мен тағдыры, аса маңызды деген оқиға жинақы беріледі. Мұнда бір айтылған жайларға қайта оралуға, тәптіштеп баяндауға, ұзақ суреттеуге орын жоқ. Әңгіме жанры аз сурет арқылы көп жайды аңғарта білетін айрықша көркемдік шеберлікті талап етеді.
Бозінген
Салт атты екеу сары жоннан ақ тақыр андау жолға кеп түскенде, бетті қарыған алаптай дала күні жиекке құлаған еді. Шұбар ала теңіз толқынындай жалқау..
© Мағзом Сүндетов
Бітуажә
Ол өзі орта бойлы болғанмен, қасына жақын кеп көз тоқтатқаныңша бітіміне сенімің шамалы: «бәкене ме, қалай?» — деп шүбәлі қарарың хақ. Өйткені..
© Мағзом Сүндетов
Балық аулай барғанда
Тал түсте балық таңертеңгі кездей емес, аз түседі, тіпті кейде қармағыңды қаппайды да. Кеше мен балыққа таңнан барсам да, құр алақан қайттым. Бәрі..
© Мағзом Сүндетов
Әкемнің көзі
Құс жастықтың үстінде ауық-ауық ұйқысырай аунақ шып жатқан аққұбаша, сүйкімді әйелдің оң жақ көзінің астындағы қара меңі соңғы күндері көріне көзге..
© Мағзом Сүндетов
Адам деген қызық
Күннің ыстығынан көгілдір аспанның түсі оңып, шақытып тұр. Жасыл жотаның үстіндегі сұрғылт ауыл ертеңгісін етек-жеңін жимай, көсіліп жатқандай еді..
© Мағзом Сүндетов
Ыбекең
— Уай, бері келші!Арса-арсасы шыққан аласа шарбақ артынан еңкіш денелі, төртбақ шал талтаңдай шықты да, қолын көлегейлей қарап тұра қалды. Сөгіле..
© Марат Қабанбаев
Түнгі оқиға
Біз үшеуміз — мен, Айкөрген, Жақсылық немесе Сараң сері, Тыраш, Сатк-Окх. Соңғы есімдер лексиканы мәңгі есте қалдыруымыз үшін қойылған синоним аттар..
© Марат Қабанбаев
Түн, Тілеген, мүсін
Төртеуі тағы оңаша.Түн, Тілеген, қол тоқпақтай ескерткіштің кішкене үлгісі, уыс-уыс үйіліп жатқан саз балшық....Түннің терезені қамағаны болмаса..
© Марат Қабанбаев
Туған жердің төрт мезгілі
Қыс — қаңтархикаятАстары көк сәтенмен тысталған аспан астында қалғыған шағын ауыл мойнын ішке салып, бейжай бұйығып жатыр.Екі бала ауыл сыртында..
© Марат Қабанбаев
Тау еркесі
Шыңылтыр аспан астарын алтын сырғанақ дерсін; күй шығып келеді! Аңғал-саңғал тау арасы керісінше: қара көлеңке... Терең шатқал, ұзын ішек, киіз табан..
© Марат Қабанбаев
Тамшылар
Дүк, дүк, дүк...Оянып кетті, көзін ашты. Аузы қаңсып жатыр. Таңдайы темір татиды. Әдепкіде түк көрген жоқ. Тас қараңғылық екі иықтан албастыша..
© Марат Қабанбаев
Соңғы сілеусін
Қысқы күн қызыл құлақтана тұлданып тұр. Аспан аппақ, жер тоқпақ дейтін мазасыз мезгіл... Сақылдаған сары аяз алап-жалап барады. Тымақ, күпі киіп..
© Марат Қабанбаев
Семсер және жалғыз тал гүл
Театрдағы дайындықтан тер-тер боп, талып келіп, төсекке құлай кетті. Сәлден соң кірпіктері айқасып, дүние бетін боз тұман жайлап жаба бастады.Түс..
© Марат Қабанбаев
Се ля ви
— Ей!Ерке үн көк шатырлы тир жақтан созақтай жеткен әнді шорт үзді. Портфелін сүйретіп, басы салбырап келе жатқан Мәмбет өз ойымен өзі. Ән жалғаса..
© Марат Қабанбаев
Өр, еңіс, сай, жазық
Қоғабай қаусырына түсті.Сыртта жаңбыр бүркіп тұр. Жауса екі-үш күн қатарынан сілбелене созылып, жуыр маңда басыла қоймайтын күздің кәдімгі жылауың ақ..
© Марат Қабанбаев
Ормандағы айқай
— Кә... Кә-ә! — Құмығып шыққан қарлығыңқы дауыс ағаш-ағаш арасында тұнып тұрған таза ауаны дір еткізген.Сауыры қарға сыңсыған қарағай басынан..
© Марат Қабанбаев
Монолог
«О, вечный спутник мой, с душой ненадежной».Альфред де ВиньиБи әбден қызған. Магнитофон касеті зыр айналып, тентек толқындар тұлабойға тынымсыз..
© Марат Қабанбаев
Қызық пен шыжық
Бүгін Қайсабай аға тракторын күн еңкейе сөндірді. Өзі тым көңілді — күндік норма асыра орындалды. Кабинадан шығып, май-май кепкісін шешіп, табан..
© Марат Қабанбаев
Құралай
Аспан айналып жерге түскендей. Шақырайған шарболат күн балқып барады. Бұйрат-бұйрат құмның іші қайнап түр. Құс ұшпайды, тышқан жүгірмейді — аптап!..
© Марат Қабанбаев
Қорап сіріңке
Қызметке жуырда орналасқан Жебесін үшін кеңсе өмірі әрі таңсық, әрі таусылмайтын тамаша. Мәселен, аға инженер Ерсайынның мінезі жатқан бір жыр. Сол..
© Марат Қабанбаев
Қазбек, "СК-4" және таңғы түс
«СҚ-4» тағы да танапқа қарай беттеген екен дейді. Енді он шақты рет айналса болды, ат жалындай аз ғана егін бітіп қалады. Кенет, ұйыған кешкі ауаға..
© Марат Қабанбаев
Қабан қырғын
Ертай күрткесінің жағасын көтеріп, қолын жеңіне тығып қусырынып алды: ішін тартып соғып тұрған күздің дүлей қара суығы еттен өтіп, сүйекке жеткендей..
© Марат Қабанбаев
Колокола киген Кәрима
Қыз жалғыз еді, Төбеден төнген аспан біреу-тін. Сарғайған шөпті кірт-кірт жұлып жеген Кертөбел де мына сайын далада жылқы ныспысынан жалғыз еді...
© Марат Қабанбаев
Кермек дәм
I БӨЛІМСіз аудан орталығында тұрамыз. Аудан орталығы — түйетайлы, қоңыр төбел жоталардың етегіне жармаса жатқан у-шуы аз момын қала. Қаланы сызудан..
© Марат Қабанбаев
Зая атылған оқ
Арғын кешкі аспанның қызыл-қоңыр мыс иегіне табанын тигізе аттан түсті.Жайпақ төбесіне алабота қаулап өскен тоқал там іргесінен бір топ торғай дүр..
© Марат Қабанбаев