Бөлім: «Әңгімелер жинағы»
Әңгіме, әдебиетте — оқиғаны қара сөзбен баяндайтын шағын көркем шығарма жанры.
Әңгіменің жанрлық ерекшеліктері оқиғаны баяндау тәсілі, композициялық, сюжеттік құрылысы, көркемдік жүйесі арқылы айқындалады. Әңгіменің көлемі шағын, кейіпкерлер саны аз, сюжет ұйытқысын құрайтын оқиғаның басталуы, шарықтау шегі мен шешімі болады. Онда адам, оның өмірі мен тағдыры, аса маңызды деген оқиға жинақы беріледі. Мұнда бір айтылған жайларға қайта оралуға, тәптіштеп баяндауға, ұзақ суреттеуге орын жоқ. Әңгіме жанры аз сурет арқылы көп жайды аңғарта білетін айрықша көркемдік шеберлікті талап етеді.
Ажалды алдауға болмайды
Біреу сырқаттанып, тәуіпке қаралып жүреді екен. Бір күні тәуіп қатты ауырып қалыпты. Сонда оған қаралып жүрген кісі:— Құдай-ау, тәуіпті алғанша, мені..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ажал жеткен соң не амал бар
Бір күні Қожа көрші ауылда шаруасы болып, таң сәріден жолға шығуға әзірленеді. Сөйтсе, достары сол күні Қожаның үйінде бас қосып, ойын-сауық жасамақ..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Адасып кетем бе деп қорқам
Біреу Қожадан:— Қожеке, айтшы, көкте қанша жұлдыз бар? — деп сұраса керек.Сонда Қожа әрі ойланып, бері ойланып:— Құдай біледі, осы өзімді де көптен..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Адам баспайтын жер
Молда шашын алдырмақ болып, сәлдесін шаруаға беріпті:— Осыны адам баспайтын жерге апарып қой!Шаруа сәлдені апарып, иттің тезегі үстіне қояды.Молда:—..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Адай
Құрманғазы жолаушылап келе жатып бір Адайдың үйіне түседі. Үй ішінде шал мен кемпір болады. Қай жерден, қай елден келе жатқанын, толық аты-жөнін..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ағамның көңілін аулап...
Қожанасыр бір күні сабаққа келмей қалады. Ертеңіне оқытушысы Қожекеңді сұраққа алады.— Кеше мектепке неге келмедің?— Іс болып қалды.— Қандай іс?—..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ағамел — ақылды ақсақал
Семей облысы, Жарма ауданы, Сыбан деген елде Наурызбай деген кісінің Ақбілек деген сұлу қызы Елқондыда Жаңабай дейтін байдың келіні екен.Жаздың күні..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Абыл
XVIII ғасырдың соңын ала Кіші жүздің көптеген рулары Жайықтан арғы алап пен Еділ бойы сияқты атақонысына тұяқ тигізуге зар болады. Табын, тама..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Абай мен Құнанбай туралы
Бір мәжілісте отырғанда, Абай жас бала кезі ғой, әкесіне:— Әкеден бала ширек кем туады деп еді, өтірік екен ғой, — депті.Құнанбай:— Неге? — дегенде,—..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
«Өлген» қазан
Бір күні Қожанасырдың үйіне қонақ келіп қалады. Қожанасырдың үйінде кішкене ғана қазан бар екен. Бұл кішкене қазанға пісірген ас қонақтарына..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
«Керіс» сөз
Коллективтендіру кезі. Ауданнан келген бір өкіл жиналыс өткізбекші болып, аз ғана ауыл адамдарын жинайды. Өзінің кім екенін таныстырып, ел жағдайын..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
«Әуп!» дегені үшін
Біздің Бұқарбай ойын-қалжыңға шебер, сөзде де, істе де ұтымды адам еді. Бірде ол Запорожье селосымен іргелес ауылға барады. Ондағы таныстарының бірі..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
«Ат ағаш екен» деп қалдым
Қоштай пошта таратып Буыршынға келіп, қоналқа үшін бір байдың қорасына барады. Бұл кезде бай есік алдында екі қолын қалтасына салып, шертиіп тұрса..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
БЕЛ-БЕЛЕСТЕР
Нарынқолда алтыншы оқып жүріп комсомолға кірдім. Комсомолға ол кезде он төрт жастан қабылдайтын. Он төртке толсам, комсомол болсам деп арман етпейтін..
© Бердібек Соқпақбаев
САРЫ AT МІНДІМ, САЗҒА ТҮСТІМ
Нарынқолда бесінші оқимын. Тәтем аттас Смағұл дейтін адамның үйінде жүрем. Смағұл әйелі мен екеуі ғана, зайыбының пұшпағы қанамаған. Баласыз. Құдай..
© Бердібек Соқпақбаев
ӨГЕЙ ШЕШЕ
Сатылғанның екінші рет үйленуі, сөйтіп, тағы да сәтсіз тынды.Мен, міне, тағы да Қостөбедемін. Құттықтап қойыңыздар — өгей шешелі болғам. Күлімбала..
© Бердібек Соқпақбаев
МАХАББАТ ХАТЫ
Әй осы махаббат хаты дегенді қойсаңызшы. Бағышталған адамына жетпей қап, қолды болып жататын да осы хат. Қаншама тату-тәтті жүректерді қызғаныштың..
© Бердібек Соқпақбаев
ЖАҢА ДОС
Нарынқолды бұл өлкенің қазақтары, өздерінше, қала санайды. «Қалада не бар екен?» деп жатады. Міне, біз сол қалаға кіріп келе жатырмыз. Түзу, кең..
© Бердібек Соқпақбаев
ҚАЙРАН МЕНІҢ ӘЛИМАН ЖЕҢГЕМ
Тамылжыған әсем жаз. Даланың қара жолы. Қос ат жегілген салдырлақ жүксіз арбада екі адам келе жатырмыз: мен және арба айдаушы.Арба «Үлгілі»..
© Бердібек Соқпақбаев
ЕЛЕМЕС ЕКЕУІМІЗ
Сіздер Елеместі білесіздер, сары қыздың ағасы. Екеуіміз бірге оқимыз. Бойы менен ұзын, дүрдік ерін, аузынан сөзі, қойнынан бөзі салбыраған момын. Ол..
© Бердібек Соқпақбаев
ТАБЫЛҒАН ТӘСІЛ
Әлғожа үйімен бетпе-бет бір қораның ішінде оның ағасы Қожаның үйі бар. Қожа ауылдық советтің председатель Елемес дейтін ұлы және екі қызы бар..
© Бердібек Соқпақбаев
АРБАСУ
Кісі үйі қанша жақсы болғанмен, адамның өз үйіндей болмайды екен. «Өз үйім, өлең төсегім-ай» деп бекер айтпаған ғой. Шаңырақтың басқалығы көңілге..
© Бердібек Соқпақбаев
ЖАҢА КИІМДЕРДЕН КӨРГЕН АЗАБЫМ
Бастан-аяқ түгел болмаса да, ағайымның маған біраз сыртқы киімдер әкелуі рас екен. Тері жағалы қыстық бобрик пальто, калошымен жаңа сұр пима әкелген...
© Бердібек Соқпақбаев
ЖОЛ ҮСТІНДЕГІ КЕЗДЕСУ
— Алматыдан оқудан ағаң кепті. Саған бастан-аяқ жаңа киімдер әкепті! — деген мен үшін дүниеде теңдесі жоқ, қуанышты хабар жетті. Өзімді қоярға жер..
© Бердібек Соқпақбаев
ӨЛЕМ-АУ, ӨЛЕМ!
Баймырзаның ызасы әбден өтіп бітті. Бір емес, екі емес, үш рет ол маған білгенін істеді.Бірінші рет осы мектепке алғаш келген күні шалқамнан..
© Бердібек Соқпақбаев