Бөлім: «Әңгімелер жинағы»
Әңгіме, әдебиетте — оқиғаны қара сөзбен баяндайтын шағын көркем шығарма жанры.
Әңгіменің жанрлық ерекшеліктері оқиғаны баяндау тәсілі, композициялық, сюжеттік құрылысы, көркемдік жүйесі арқылы айқындалады. Әңгіменің көлемі шағын, кейіпкерлер саны аз, сюжет ұйытқысын құрайтын оқиғаның басталуы, шарықтау шегі мен шешімі болады. Онда адам, оның өмірі мен тағдыры, аса маңызды деген оқиға жинақы беріледі. Мұнда бір айтылған жайларға қайта оралуға, тәптіштеп баяндауға, ұзақ суреттеуге орын жоқ. Әңгіме жанры аз сурет арқылы көп жайды аңғарта білетін айрықша көркемдік шеберлікті талап етеді.
Ақшаның дауысын әкет
Бір күні екі адам дауласып Жұқаға келеді. Даугер Жұқаға:— Қазы мырза, мен түсімде ақша санап жатқанымда мына адам сол ақшамның дауысын алып алды...
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ақша еріп кетті
Достар жаздың бір ыстық күнінде сірне жасап, палау пісіреді.— Е-е, — дейді біреуі, — бізде палау бар болғанымен, шай, кәмпит-күлше, қауын-қарбыз жоқ..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ақша дауы
Біреу ақша даулап, Қожанасырды қазыға шақыртады.Қожа:— Астымда атым, үстімде шапаным жоқ. Бармаймын, — дейді.Ақы иесі Қожаға өзінің ат, шапанын бере..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ақсақ Темір
Тұранның даңқы әлемге тараған әмірі Ақсақ Темір қалың қолмен жырақтағы жауға аттанып бара жатып Түркістан шаһарына соғыпты. Алыс жолдан арып-ашқан..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ақсақ қойдың батасы
Қайса бір жас отауға келіпті. Бір шайдан кейін отау иесі сыртқа шығып: «енді қайттік, соя қоятын малдың жөні жоқ, ана ақсақ қойды сойып берейін» деп..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ақмоншақ ат (IV нұсқа)
Сырымның қарт атасы — Шолан батыр. Шоланды төрелер қылыштап өлтіреді. Шоланнан Дат іште қалып, дүниеге келгесін қара қазақ жиналып, төрелерменен..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ақбөкеннің қашуы
Қаратауда бір жігіт аң аулап, киік атып жүріп, тауды аралап келе жатса, бір алқапта қойдай бастарын айқастырып ақбөкеннің ұрғашылары қосақталып..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ақан Иманбек қарттың әңгімесі
...Ертеректе Көкшетау өңіріндегі Ақан елінен бір үйір жылқы жоғалады. Жоқшылар малының ізімен сұрау сала жүріп, жүздеген шақырым жердегі Ұлытау..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ақ тоқым, қос таңбалы...
Әрі ақын, әрі балуан Ахмади деген жігіт жалғыз атын жоғалтып, Бақбақтыда жиын өткізіп жатқан Қожахан болыстың ауылына келеді. Болысты баса көктеп..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ақ бата
Бір күні таңертеңгілік қой өргенде Балпықтың зайыбы Сұлушаш малға барса, ең соңында малға ілеспей, қайта-қайта маңырап, малының басы көкқасқа қошқар..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ақ ата
Жасында Ахметті Ақ ата деген Сайрамдағы бір молдаға оқуға беріпті делінеді. Ол кісінің шашы да, қасы да аппақ болса керек, содан «Ақ ата» атанады...
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Айып төлеп келемін
Бір қария келе жатып, таныс бір жігітке кезігеді. Қария:— Е, жігітім, жағаң жайлауда, майрағай да тайрағай, ерекше қуаныштысың ғой, қайдан келесің?—..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Айығып кеткен ақ тайлақ
Балқаш бойындағы ауылдарды аралап қайту мақсатында екі би (Балпық би мен Ескелді би) сапарға шығады. Қаратал өзенін жағалап, жол бойы әзілдесіп келе..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Айрылысатын болған соң...
Қожанасыр әйелімен жанжалдасып ажырасатын болып, биге келіпті. Би Қожанасырға:— Жұбайыңыздың аты-жөні кім еді? — деп сұрақ қойыпты.Қожанасыр:— Оны..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Айрауықтың ащы күйі
Ұлы жүзде Тайлақ деген кісі өтіпті. Тайлақ батыр асқан сыбызғышы адам болыпты. Тайлақ батыр «Айрауықтың ащы күйін» өзінің Шекер мен Барақ дейтін екі..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Айрауық
Ықыластың бұл күйіне де өткен заман оқиғасы арқау болған.Ертеректе Ақшахан деген хан болған екен. Айналада анталаған жауы көп, ат үстінде күн кешер..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Айран
Кенжебай деген ақын жолаушы келе жатып бір байдың үйіне қонады. Бай сараң екен. Қонаққа қазан көтермей, айран береді.Ақын айранға қарап:— Амансыз ба..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Айна көрмеген тоғышарлар
Ашутасты бойындағы бір ауыл малдарын кезектесіп бағатын. Өз кезегінде мал жайып жүрген Қоңырбай кенет шыралжын етегінде жылтыраған бір зат көрді...
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Айдаш ұрының бастан кешкендері
Арқада атақты Айдаш деген ұры өмір сүріпті. Жұртты қан қақсатып, шулатып жүрген Айдашты бірде бір ауылға мал ұрлауға келгенде ұстап алады. Ол уақытта..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Айдаһар жылы
Қожанасырдың бір жолдасы:— Бізге жылыңыздың не екенін, жасыңыздың қаншаға келгенін айтсаңыз, — деп өтініш етіпті. Сонда Қожанасыр:— Жылым айдаһар..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Айдарбек қу мен сараң Жаныспай
Айдарбек деген жігіт Баянауыл еліне аты әйгілі, тапқыр, қу жігіт болыпты. Айдарбек өзімен елдес Жаныспай деген байдан несиеге бір қой сұрайды...
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Айда бұлбұл, сайра бұлбұл
Ел әңгімесіне қарағанда Есбай бұл күйді бозбала шағында домбырамен алғаш әуей болған кезінде шығарған екен. Жетімдіктің тақсыретін ерте көрген, сынық..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Айда бұлбұл, Айжан-ай
Дәулеткерей өзінің әкімшілік жұмысын жиып қойып, енді біраз уақыт Құрманғазымен бірге ел аралап, күй тартып жүреді. Бір осындай сапарда екі алып сол..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Айгөбекке ақындар қой сойғызыпты
Ертеде Сыр елінің үш ақыны жайлаудағы мал баққан ауылдарда бір жаз болып, қайту сапарында Сырдария жағасында, қалың жыңғыл арасына тігілген бір..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ажардың күші аспен ғой!
Қожекең әйелімен сөйлесіп отырып:— Қатын, қарным ашты, наның бар ма? — депті.Қатыны:— Менің сұлу дидарыма қарап тойып отырсыз ғой, соның өзі жетер, —..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті