Бөлім: «Әңгімелер жинағы»
Әңгіме, әдебиетте — оқиғаны қара сөзбен баяндайтын шағын көркем шығарма жанры.
Әңгіменің жанрлық ерекшеліктері оқиғаны баяндау тәсілі, композициялық, сюжеттік құрылысы, көркемдік жүйесі арқылы айқындалады. Әңгіменің көлемі шағын, кейіпкерлер саны аз, сюжет ұйытқысын құрайтын оқиғаның басталуы, шарықтау шегі мен шешімі болады. Онда адам, оның өмірі мен тағдыры, аса маңызды деген оқиға жинақы беріледі. Мұнда бір айтылған жайларға қайта оралуға, тәптіштеп баяндауға, ұзақ суреттеуге орын жоқ. Әңгіме жанры аз сурет арқылы көп жайды аңғарта білетін айрықша көркемдік шеберлікті талап етеді.
Аңқау әйел
Ертеде бір жігіт үйленеді. Өлмелі ауру анасы бар екен. Оны әйелі жақтырмайды. Өлсе екен деп тілейді. Күйеуіне:— Анаң әбден бәле болды. Онан қалай..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Аңғармай сөйлесең
Бір қария қымызға қанып, үренің астында қарнын сипап жатып ұйықтап қалыпты. Оянғанда шидің арасынан қарнына түскен күннің сәулесін көріп сасқалақтап..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Аңғал Әшім
Ертеде Әшім деген бір кісі ауылнай сайланыпты. Әшім ауылнай болысымен, тілге еріп, қателесе беріпті. Пара алыпты. Бір күні базарға келсе, біреу газет..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ана жақта да қырынып жатыр ма?
Бір күні сақал-мұртын бастырмақ болған Әпенді шалағай шаштаразға тап болады. Ананың ұстарамен арлы-берлі кескілегені сонша — Қожанасыр ойбай салуға..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Амал
Жаздың бір күнінде Қожанасыр мешітке келіп, намаз оқып болған соң, кебісін басына жастанып, көз іліп алмақ болыпты.Көріп, аңдып тұрған бір ұры..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алып балық
— Үлкен түбек ішінде бірнеше жігіт шөп шауып жатырмыз. Жұмысқа шығар алдында Есілдің бір иіріміне жұтпа орнатқанмын. Түскі тамаққа отырарда жұтпамды..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алуаның бағасы
Қожанасыр бір баланы ертіп тәтті сататын дүкенге келеді. Алуаны алып балаға беріпті де, үйге апара бер, — дейді де, өзі дүкендегі басқа тауарларды..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алтын көрсе...
— ...Осы қазақ жаратылысынан керемет-ақ. Еңбекқор. «О, Құдай, жасымда бейнет бер, қартайғанда дәулет бер» деп күндіз-түн еңбек етеді. Егін егеді, мал..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алты ана қасқыр, алты бала қасқыр
Алты ана қасқыр, алты бала қасқыр, он екісі жиылып бір тырнаны жепті. Ол тырнадан бір жілік қалған екен. Ол жілікті кішкене дейін десем, алты қанат..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алмақтың да салмағы бар
Ертеде болыстыққа таласып жүрген, тілі өткір, сөзге шешен Әбілқас деген кісі арнайы келіп, Қаражан аулына ат басын тірепті. Қаражан осы өңірдегі аты..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алкеуде жігіт
Екі ауыл жерге таласып төбелесіп, бір жақтың жігіттері таяқ жеп қайтса керек, таяқ жеген ауылда бір алкеуделеу жігіт бар екен, ол төбелеске қатынаса..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алдына келтіріпті
Бір кедей аңшы арыз айтып, болысқа келсе, болыс «қолым тимейді, кейін бір келерсің», — деп есігінен де қаратпапты.Арада бірнеше күн өтеді. Бір күні..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алдау түбі — азап
Күндердің бір күнінде ауылдан қалаға келе қалған бір қазақ мешіт маңында тұрған бір топ молдаға тап болыпты. Ол мешіт- ке кіріп-шығып жатқан..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алдардың тууы
Алдардың әкесі Алдан момын адам болыпты.Оның өмір бойы кәсібі қой бағу екен. Баққан қойы байдікі болған соң:— Бай, құдай күнімді саған қаратып..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алдардың елу ат алуы
Шалдың кенже баласы қолына таяқ ұстап, белін белбеумен қыстап, күн-түн жүріп, айлар-жылдар жүріп, бір заңғар тауға келеді.Нардай шөккен заңғар тау..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алдардың алдануы
Алдар жаман «торғайды» байға елу атқа сатқанына мәз болып, «осы құрғыр артымнан қуып келіп жүрмесін», — деп, тездетіп жүріп, тағы бір тауға келеді...
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алдар атануы
Баяғыда хан Жәнібек тұсында Қожыр деген бір кедей шал болыпты. Үш баласы болыпты.Күндерден күн өтеді, шалға кәрілік жетеді. Кәсіп етуден қалады...
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алданған молдалар
Жаназаға бара жатқан екі молда біріне-бірі білгіштігін көрсеткісі келіп, діни әңгімелерді кезектесіп айта беріпті. Сөзден сөз шығып, бірі Бұхар..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алданған деген осы болады
Қожаның бала кезінде бір қиқар мінезді құрбысы болса керек. Ол екі сөзінің бірінде:— Мені алдай алатын адам жоқ, — деп мақтана береді екен.Құрбысының..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алаңғасар
Ертеде бір алаңғасар болыпты. Бір күні қар жауып тұрғанда ауылдың бозбалалары қалжыңдап:— Бүгін ізбасты ғой. Мына ауылдан бір қой алып кел! — дейді..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ақынның үйленуі хақында
Қабан ақын үйленбек болып, наймандағы бір адамның қызына құдалық жіберсе, ол: «қызымның теңі емес, аяғы ақсақ, өзі саяқ сағал екен, бермеймін» деген..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ақынның ақырғы сөзі
Ақын ата дүние салар алдында ел-жұртын жиып алып, қоштасып:— Менің атымды һарам мақұлықпен атап қалғандығы үшін ғана жер қойнына кірермін. Әйтпегенде..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ақын қыз бен арсыз шал
Елінің сорпаға шығары атанған қыңыр мінезді Балғабай болыс алты қатын алып, бірақ солардың бірде-бірінен бала сүймепті. Қазаны майлы, төсегі жайлы..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ақымша қу
Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданында Ақымша деген қу болыпты. Мал дегенде бір ат, бір бұзаулы сиырдан басқа ешнәрсесі жоқ. Шешен, тапқыш..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ақылды Бабаның амалы
Ұлы жүз үйсіннің бір баласы — Дулат. Дулаттан Ботпай, Шымыр, Сиқым, Жаныс туады. Қазіргі Шымыр ауылында (Талдықорған ауданы) сол шымырлардың..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті