Бөлім: «Әңгімелер жинағы»
Әңгіме, әдебиетте — оқиғаны қара сөзбен баяндайтын шағын көркем шығарма жанры.
Әңгіменің жанрлық ерекшеліктері оқиғаны баяндау тәсілі, композициялық, сюжеттік құрылысы, көркемдік жүйесі арқылы айқындалады. Әңгіменің көлемі шағын, кейіпкерлер саны аз, сюжет ұйытқысын құрайтын оқиғаның басталуы, шарықтау шегі мен шешімі болады. Онда адам, оның өмірі мен тағдыры, аса маңызды деген оқиға жинақы беріледі. Мұнда бір айтылған жайларға қайта оралуға, тәптіштеп баяндауға, ұзақ суреттеуге орын жоқ. Әңгіме жанры аз сурет арқылы көп жайды аңғарта білетін айрықша көркемдік шеберлікті талап етеді.
Балалардың Қожекеңді алдамақшы болуы
Бір күні көп бала жиылып, Қожекеңді алдап, киімдерін алып қашпақ болады. Анадайдан келе жатқан әпендіні көріп, бәрі өтірік жылап қоя береді.— Иә..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бала құрлы болмағаным ба?
Алтыбасар поселкесі алғаш орнаған жылдарда көршілес қазақтар поселок тұрғындарымен танысып, шаруашылық жөнінде бірімен-бірі өзара байланыс жасай..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бала қонақты сынау
Қоштай бір байдың жылқысын бағып жұмысын істеп жүргенде сол үйге бір қонақ келіпті.— Қонақтарға мал әкел, — депті бай Қоштайға бір кезде:— Мал дейсіз..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бала әкеден кем туа ма?
Бірде Мақаш өзі аса бағалайтын Әтембек биді сынамақшы болып әдейі сұрап, былай дейді:— Әтембек, осы бала әкеден сынық сүйем кем туады дейді. Сол..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бал жүректі ауыртады
Бір сараң үйінде нанға бал жағып, жеп отырады. Үстіне бір танысы кіріп келеді. Сараң нанды жасырып, балды жасырып үлгермейді. Құр балды жей бермес..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бақсабір қу
Бақсабір дейтін бір қу жігіт сол маңда бір сараң бай барлығын, оның жалғыз ұлы өзімен замандас екенін естіп, бір күні тобылғы торы атын мініп, солай..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бақаның сәуегейлігі
Он тоғызыншы ғасырдың аяқ кезінде Шығыс Қазақстанда Бақа деген кедей адам болған. Мал дегенде бір ат, бір сиыры, бес ешкісі бар. Әйелі, бір баласы..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бақай қарт пен Сырым
Сырым батыр он төрт жаста Нұралы ханды шапқан себепті өкімет тарапынан жер аударылып, онан да аман-есен келген соң халқы үлкен той жасап, Сырымды хан..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Байқұда палуан
Байқұда жайында алғашқы сөзді Ырзаекеңе (Тілеуберлин) берейік.— Матақ Дәрмырза айтушы еді, — деп бастады сөзін ол, — 1890 жылдың шамасы, жаз айы...
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Байдың құны
Бір бай Қожанасырға кездесіп қалып, оны сынамақ болып:Менің құным қанша тұрады? — деп сұрайды.— Сіздің құныңыз елу сом, — дейді Қожа оның үсті-басына..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Байдың Көрдік деген қызы
Бірде Қожанасыр байдың үйіне барыпты. Бай ары отырады, бері отырады, болмаған соң бай бәйбішесіне ет астырады. Байдың Көрдік деген қызы піскен етті..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Байбақты Сырым батырдың әкесінің атын Дат деп қоюдың сыры?
Дат әкесі Шолан бір көршілестері Бұқара, Хиуа, Самарқанд барып тауар алып, сауда істеуге сапарлап шыққан екі адамға еріп о да шығады. Бірнеше күн..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Байбақты Датұлы Сырым жайлы (І нұсқа)
Сырымның қарт атасы — Шолан батыр. Шоланды Қабылан төре өлтіреді. Дат іште қалып, дүниеге келгесін, қара қазақ жиналып төрелерменен арадағы зіл..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бай болып көргенім жоқ
Көкшетау уезіне аты шыққан Бөкейдің бес көкжалының бірі — Ескей бай Есіл бойына ұзатқан Бибі деген қызының үйіне келеді. Қыс ортасы екен. Алыстап..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бажақ қарт
Шоңның қартайған кезі екен. Бір жылы Шу қыстауға малымен көшкен. Алтай, Карпаттың біраз елі Шу бойында қыс қатты болып, малы жұтқа ұшырапты. Осы..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Әяті жолдас
Рахматолла әр істе белсенді болатын, жиналыстарда, мәжіліс-мәслихаттарда сөз сөйлемей қалмайтын-ды. Орыс тілін едәуір біледі, бірақ ол тілдің..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Әубәкір
Ақтоғай өңірінде Боздақтың Әубәкірі деген ақсақал жүзге қараған шағында қайтыс болған. Бұл кісі ел аузындағы ертегі, қисса, аңыздарды білумен қатар..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Әрі құтты, әрі сүтті
Қожа қысыр сиырын базарға сатуға алып барады. Әрі жүреді, бері жүреді, сиырын өткізе алмайды. Бір танысы кез келіп қалып:— Немене, Қожа, сиырыңды..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Әрине, әрине
... Тағы бірде Айдаш көрші ауылға мал ұрлауға келеді. Елдің алды жатып, арты ояу екен. Бұл жолы да қапысын тауып, ұстап алады. Ұрып-соғып, байлайын..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Әпенді желпуіш сатады
Қожанасыр тауықтың қауырсындарын жинап, боямалап, көп желпуіш жасап, базарға сатады. Күн шыжып түрған екен, желпуіштер тез арада өтіп кетеді. Дәндеп..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Әңгіме сәлдеде тұрса...
Қожанасыр басына сәлдесін орап, көшеде келе жатады. Біреу қарсы кездесіп:— Тақсыр, мына хатты оқып беріңізші! — деп жалынады.Қожа:— Хат білмеуші..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Әнжүрді сіз ұмытып қалдыңыз
Хан Темір Жұқаны асқа шақырып, аспазға ішіне әнжүр мен қаймақ салынған нан дайындауды тапсырыпты. Бұл тағамды Жұқа өте жақсы көреді екен. Бірақ..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Әмірдің өлеңі
Бір күні Әмір өзінің өлеңін Қожанасырға оқып береді.— Өлең емес! — деп жамандайды. Әмір ашуланады. Қожаны зынданға салдырады.Тағы бір күні Әмір..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Әкесі мен қызы
Бір адам қызын ұзатып тұрып:— Қызым, күніне бір жіптен бойыңа іле бер, — депті.Қызы күнде таңертең бір сабақ жіпті етегіне іле беріпті. Бір жылдан..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Әкең тік мүйіз бе еді, жантық мүйіз бе еді
Бір бай боранда жылқы жайып жүріп үсіп өліпті. Бірақ оны ешкім білмесе керек. Байдың балалары:— Әкемізді өлтірген адамнан құн аламыз, — деп елге жар..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті