Бөлім: «Әңгімелер жинағы»
Әңгіме, әдебиетте — оқиғаны қара сөзбен баяндайтын шағын көркем шығарма жанры.
Әңгіменің жанрлық ерекшеліктері оқиғаны баяндау тәсілі, композициялық, сюжеттік құрылысы, көркемдік жүйесі арқылы айқындалады. Әңгіменің көлемі шағын, кейіпкерлер саны аз, сюжет ұйытқысын құрайтын оқиғаның басталуы, шарықтау шегі мен шешімі болады. Онда адам, оның өмірі мен тағдыры, аса маңызды деген оқиға жинақы беріледі. Мұнда бір айтылған жайларға қайта оралуға, тәптіштеп баяндауға, ұзақ суреттеуге орын жоқ. Әңгіме жанры аз сурет арқылы көп жайды аңғарта білетін айрықша көркемдік шеберлікті талап етеді.
Бектібай шыңын да көріпті
Орта жастан асып, сақал-шашы бурыл тартқан Сердалы лепіре сөйлеп, үй толы адамды ұйытып отыр. Сол мақтан сөздерінің ішінде: «Бектібай шыңын да..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бейсетаев Сейітқазының әңгімесі
С.Бейсетаев 1922 жылы туған. Аякөз қаласы «Астық дайындау» бөлімінде ұзақ жылдар бойы жұмыс істеп, құрметті демалысқа шыққан екен. Сөз қадірін..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бәстесу
Қақаған қыс күндері екен, Жұқаның көршілері Жұқаға өздерін бір рет қонақ еттірмекші болып:— Жұқа, біз бас тігісіп көрсек, егер бәсте өтіп кетсеңіз..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бәрі тойға кеткенде...
Қоштай жасырақ кезінде бір бай үлкен той жасайды. Сол маңдағы ауыл-аймақ ертелетіп тойға ағылады. Қоштай ғана жәй шығады. Өзі қыры мен сырына қанық..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бәленің басы күшіктен...
Екі жігіт дос болыпты. Бір күні екеуі сырласып отырып бір-бірінен неден қорқатындықтарын сұрасыпты.— Сен дүниеде неден қорқасың? — депті біріншісі.—..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бәкеннің шабарманы
Бәкеннің болыс кезі. Бір шабарманын уезге документ қағаздарын поштабай етіп жібереді. Күн ұзақ жүріп, кешке күн бата Жәкіштің Құрманғалысының ауылына..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бәкеннің бірінші қадамы
Мырзатайдың баласы Бәкен — қарапайым, ұялмайтын, бет алғанынан қайтпайтын қайсар, тапқыр, шешен адам болған.Мырзатайдың болыс кезі. Матайдың басты..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бәкеннің әкесі Мырзатайды сөзден тоқтатып болыс болуы
Бәкеннің он алты жасқа келген кезі еді. Арғын-найман бас қосқан черезвичайный съезі болып, матайдың басшылары, ішінде Мырзатай болыс бар, жүрмекші..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бәйдібектің батырлығы
Алатаудың арғы жағынан жау қолы қаптап келе жатады. Жалайыр қариялары жан-жақтағы елге ат шаптырады. Бұл хабарды есітіп Қаратаудан Бәйдібек батыр қол..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бәйдібек би
Бәйдібек жаугершілік кезінде үш жасынан әке, шешеден жетім қалады. Ағайындарының қолында жүріп, есейе келе үйсін Шынтас деген байдың жылқысын бағады...
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бәйбішесінің жасы
Елуді еңсерген Шима бәйбіше өзгелердің өзін жас деуін ұнатады екен. Бір реткі қонақасында ол қызықшы Әшім Мырзадан:— Әшім мырза, сізше мен қанша..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бәйбішем ала ұмтылғанда, бұл шымшуыр он кез ұзарып кетеді
Бір күні Қожа базарға барса, біреу бір жай қылышты үш мың теңгеге саудалап отырса керек. Қожа қылышты қолына алып, ары қарап, бері қарап, иесі неге..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бауырсаққа өре саламыз ба?
Күзгі уақыт екен. Тонтайдың үйіне бір замандасы келіпті. Әйелі шай жасапты. Тонтайдың үйінің төргі жағына төсеніш қалыңдау түсіп, есік жағы құлама..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Батшағар, саудагерде де иман жоқ...
Ертеде Арқаның бір қазағы Ташкентке барады. Бір саудегер мейіз сатып отыр екен. Қазақ мейіздің сабағын көріп:— Саудагер пайда десе ерінбейді-ақ екен..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бата оққа қалқан бола ала ма?
Ертеде аңқау елге арамза молда болған, ел арасында өзінше «абыройға» ие болған бір жалған әулие бар екен. Жұрт одан бата алып кетіп жүреді екен. Әлгі..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бата
Төлебай басқа бір елге барып қонса, ол үйде тары басып әкеп:— Қонағым, бұйырған дәм осы болар, барға риза боларсыз, асқа келіңіз, — депті. Төлебай..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Басын қалдырып кетпесін
Бір атақты кісі Қожанасырды іш тартатынын айтып, жиі қонаққа шақырып жүреді екен. Бір күні Қожанасыр соның үйіне бара жатса, ол терезеден сыртқа..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бас көзіңді, Молдеке!
Жасымда әкем молдаға оқуға берді. Молда бадырақ көз, екі құлағы қалқиған, шоқша сақалды, түсі суық, қара қайрақтай кісі еді. Осындай зәрлі түсіне..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бармақтай май
Әкесі ел-жұртын шақырып той жасап, теңін тоғыз түйеге артып, қызын ұзатып жатқанда, қызы жылайды.— Неге разы емес, неге жылайды, барып бірің..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Балшы
Баяғыда ел қыдырып, бал ашып жүретін біреу жолаушылап келе жатып, қарсы ұшыраған біреуден жол сұрайды.— Белгілі балшысың. Біреудің жоғын тауып..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Балпық пен Райымбек
Қос батыр қатар өскендерімен, Райымбектің жолы үлкен болса керек. Екеуі Нарынқол жақтан тиген дұшпандарға тойтарыс беріп, қайтып келе жатыпты...
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Балгермен бәтуа
Қажымұқан жолаушылап, ауылға қайтарда, жолай үйіне бір балгер жігітті ерте келеді. Онымен бәтуаласып, былай дейді: — Ал, жігітім, бар шеберлігіңді..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Балгер, тәуіп
Ел кезіп, бірге түстеніп, бірге қонып жүре беру Күсептің белгілі әдеті. Тағы бірде бір үйге келіп қона қалды. Үй иесі жолаушылап кетіпті. Мейманның..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Балапанды Барқын таз
Барқын деген кісі таз екен. Бір сартпен тамыр болыпты. Бір күні Барқын сарт тамырына келсе: «Бала-шағаңа ала бар» деп, Барқынға тауықтың алты..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Баланың билігі
Кіші жүздің Жарабай деген жуан тұқымы қыпшақтың бір адамын өлтіріп, теңдік бермейді. Бір жолы қыпшақтың талапкерлеріне ілесіп жас бала барады.Сонда..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті