Бөлім: «Әңгімелер жинағы»
Әңгіме, әдебиетте — оқиғаны қара сөзбен баяндайтын шағын көркем шығарма жанры.
Әңгіменің жанрлық ерекшеліктері оқиғаны баяндау тәсілі, композициялық, сюжеттік құрылысы, көркемдік жүйесі арқылы айқындалады. Әңгіменің көлемі шағын, кейіпкерлер саны аз, сюжет ұйытқысын құрайтын оқиғаның басталуы, шарықтау шегі мен шешімі болады. Онда адам, оның өмірі мен тағдыры, аса маңызды деген оқиға жинақы беріледі. Мұнда бір айтылған жайларға қайта оралуға, тәптіштеп баяндауға, ұзақ суреттеуге орын жоқ. Әңгіме жанры аз сурет арқылы көп жайды аңғарта білетін айрықша көркемдік шеберлікті талап етеді.
Бүркітші
Біреу бүркіт ұстап алып, оны үйретеді, баптайды. Бабы жетті деген кезде түлкіге салады. Бірақ бүркіт түлкіге түспейді.Сонда иесі бүркітке:— Қиқу..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бүркіт қағушы
Бір бай бүркітші Қоштайды қағушылыққа ертіп шығады. «дәндеп алып, мұнан кейін де жұмысынан қалдырар» деп ойлаған Қоштай бай торғыға шығып болғанша..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бөссең, осылай бөс
Бөспелеу бір саятшы әңгіме үстінде:— Бұйырып тұрған нәрсе қашанда саған кез болады екен, — деп бастапты сөзін, — өткен жылы ақпанда қар түсе қалған..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Боранбай қайтыс болғанда айтқаны
Бір жылы мынадай оқиға болған екен. Бір ауылдың Боранбай деген байы қайтыс болады. Бұған туысқандары келіп, көрісіп жатады. Сонда Мауқайдың былай..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Болаттың әңгімелері
Болат ақындығымен қатар тілге жүйрік, сөзге шешен, әзілқой, қуақы болған адам. Бір байдың мырзасы 3-4 жолдас ертіп, қулық салыстырмақ болып Болаттың..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Боқаш қу әңгімесі
Боқаш қу болған. Оны Якия ата көрген екен. Руы — қошқаралы. Боқаштың балалары бар екен. Олар «Жыңғылды» совхозында тұратын болатын. Балаларының аты:..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бозторғай
Бір жылы ел жазылып жайлауға шығып, төрт түлік мал Арқаның апай төсіне тұяқ іліктірген кезде Түсіпбектің үйіне әдеттегідей Әупік пен Нақып бастаған..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Біткені жақсы болған екен
Қожекең қарны ашып келіп:— Қатын, біраз айран мен нан алып келші! Ашымал адамның шипақосын шақырып тамақты көп жегізуші еді, — дейді әйеліне.— Ашымал..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Біреу әкеңді сұраса, берер ме едің?
Шыңғыстың баласы атқұмар Жақып төре Ақан аулына қайта-қайта келіп, Құлагерді сұрай беріпті. Ол тіпті мазалап болмаған соң Ақан:— Ақындықпен..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бірәлінің сөзден тосылуы
Торғай өңірінде атақты жылқылы бай атанған Бірәлі жолаушылап келе жатып, Сейдахмет шешеннің үйіне түсіпті. Шешен оған өз әлінше құрмет көрсетсе..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бір-екі жылдан кейін бәрібір есек боласың ғой
Бір жас жігітті құрбылары мазақтап үнемі «Есек» деп атайы екен. «Есек» деген атқа ол ренжіп, бұрқан-тарқан ашуланып, құрбы-құрдастарына наразы болып..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бір сөзді болу керек (І түрі)
Бір қу Қожанасырдан:— Қожеке, сіз осы нешедесіз? — деп сұрайды.Қожа:— Қырық жастамын, — дейді.Он жыл өткен соң әлгі қу Қожадан:— Қожеке, сіз неше..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бір найза ма, жүз найза ма?
Қыстың қыспағынан қысылып әрең шыққан халық күннің қызарып батып, айдың қораланып туғанынан-ақ іштерін тартып, үрейленіп жүргенде, Алтынемелдің..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бір құмыра алтын
Қожанасыр әпенді жер жыртып жүріп алтын толған құмыра тауып алады. Шариғаттың заңы бойынша, тауып алған көмбенің жартысын әмірдің қазынасына беру..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бір қария кісі
Бір қария кісі жолаушылап келе жатыпты. Астында жабағысы да әлі түспеген құнан мініп келе жатады. Содан келе жатса, бір бай кісі кездесіп қалады..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бір күн бұрын ескерткенім ғой
Әжесі немересінің қолына су таситын табақ беріп тұрып:— Сындырып алма — деп, баланы шапалаққа тартып-тартып жібереді.Оған ашуланған келіні:— Жазықсыз..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бір жігіттің көршілес елден қыз алып қашуы
Әлке ауылының бір жігіті көршілес елден қыз алып қашады. Қыз иелері ашулы түрде жігіттің ауылына келіп: «Қызымызды беріңдер, әйтпесе оның орнына..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бір жеріңді тіліп кетеді
Мәдениент төңкерісі тұсында бір топ белсенді бір үйде тінте жөнеліпті. Әлгі үйде еркек жоқ болса керек, белсенділер үйдің астаң-кестеңін шығарыпты...
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бір айып
Кенжекең тағы бірде бір жақтан келе жатып, бір байдың үйіне түсіп, сол үйде қоныпты. Сол үйдің есігінде бір жалшы жігіт жүріпті. Кенжекең тамақ ішіп..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Білгендерің білмегендеріңе үйретіңдер
Бір күні Қожанасыр халықты жинап алып, өзі мінбеге шығып:— Жарандар, менің не айтқалы тұрғанымды білесіздер ме? — деп сұрайды.— Жоқ, білмейміз, —..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Биелер қысыр қалмай ма!..
Баяғыда бір жалқау болыпты. Онда маңыраған мал деген болмапты. Бір күні жапырайған аласа күркесінің ішінде әйелі екеуі бір уыс қуырған бидаймен шай..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Би сарқытын маған берді
Жиын-топқа бір байдың баласы:— Би сарқытын маған берді, — деп мақтана беріпті. Сонда төрден орын тимей, босаға жақта отырған бір қуақы келген жарлы..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бетпе-бет келген өзінен көрсін
Қожанасыр көшеде келе жатқанда бір ит қауып алады. Қожекең қолындағы балтамен басына салып қалса, ит өліп қалады. Иттің иесі жанжалдасып, Қожаны..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Берен қу
Берен қу дейтін жігіт науқастанып жазылған соң, жігіттерге ренжіп:— Ауырып жатқанда ешқайсың келіп көңілімді сұрамадыңдар, — депті.Сонда бір жігіт:—..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бердібайдың бес тиыны
Атбасардың шығыс жағындағы Қозған елінде Бердібай дейтін күлдіргі сөзге шебер, өтірікті шындай, ақсақты тыңдай айта білетін жігіт болыпты.Жыл сайын..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті