Бөлім: «Әңгімелер жинағы»
Әңгіме, әдебиетте — оқиғаны қара сөзбен баяндайтын шағын көркем шығарма жанры.
Әңгіменің жанрлық ерекшеліктері оқиғаны баяндау тәсілі, композициялық, сюжеттік құрылысы, көркемдік жүйесі арқылы айқындалады. Әңгіменің көлемі шағын, кейіпкерлер саны аз, сюжет ұйытқысын құрайтын оқиғаның басталуы, шарықтау шегі мен шешімі болады. Онда адам, оның өмірі мен тағдыры, аса маңызды деген оқиға жинақы беріледі. Мұнда бір айтылған жайларға қайта оралуға, тәптіштеп баяндауға, ұзақ суреттеуге орын жоқ. Әңгіме жанры аз сурет арқылы көп жайды аңғарта білетін айрықша көркемдік шеберлікті талап етеді.
Жауыр мен Тайлақ
Шығыс Қазақстанда терістаңбалы деген елде Тайлақ деген атақты қу, сөзге шешен адам болған. Тайлақ:— Өмірде мені жеңген адам жоқ. Ал өтемісте Жауыр..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Жатқан қарын тек жатар
Үй иесі сараң екен. Келген қонаққа ас-дәм татқызбайды. Әңгіме айтып отыра береді. Кеш батып, түн болады. Қонақ қарны ашқанын сездіреді. Сонда сараң:—..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Жарылыңнан да әкел...
Бұрынғы уақытта бір бай қазақ көп дүние сатып алмақ болып, базарға барады. Мақтанып дүкеншіге ананы бер, мынаны бер, анадан онша бер, — деп..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Жарқыным, кімді қалай атасаң да мейлің...
Қожекеңнің жұбайы қайтыс болып, жақын-жуықтары өте сиықсыз бір әйелге әпендіні зорлап қосыпты.Той тарқап, ел кеткен соң әйел Қожекеңе:— Әпендім..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Жанжал неден шығады?
Бір күні хан мен Қожа әңгімелесіп отырғанда хан:— Мен осы жұртқа қайран болам: қашан көрсең бірімен-бірі ұрысып, жанжалдасып, төбелесіп жатады. Сіз..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Жангөбек Омар ақын
Сіңірі шыққан жарлы кедей, диуана атанған ақын Омар Уәтаевтың 1932 жылы сексен жасында қазіргі Аякөз ауданы, Ақшатау совхозының жеріндегі Қызылжалда..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Жанатын тас
Қазіргі Қарағандыдағы ескі қаланың орнында қалың қараған өседі. Сол қарағанның ішінде соңында екі-үш тазысы бар, бір байдың Апақ деген қойшысы қой..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Жанақтың шұбары
Бір ақсақалдың асы беріліп жатады. Оған Жанақ та келеді. Бәйге жарысына өзінің Шұбар деген жүйрік атын қосады. Озып келген атты сол елдің бір байы..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Жалшы
Бұрынырақ бір бай жалшысына:— Бүгін үйге алыстан қонақ келмекші, сен отардан бір ту қой әкел. Өңгеруші болма, сүбесі езіледі. Сонан соң атыңды..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Жалау жанында айтылған ән
Менің 16-17 жастағы кезім. 1901 жылдың күзі. Әкем марқұм шақырып алды да:— Шырағым, Жақан, жасың болса 16-17-ге келіп қалды. Үйдегі күнкөріс..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Жақсы хабар
Қожанасыр әпенді жас кезінде оқыған медресенің шәкірттері кезектесіп бір-бірінің үйлерінде бас қосып, кеш өткізіп, ән шырқайды екен. Бірақ осы бір..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ештеме...
Екі адам әкімнің алдына арызданып келіпті. Даугер:— Әкім тақсыр, мына адам бір арқа отын көтеріп келе жатқанда аяғы тайып кетіп отыны шашылып..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ешкі терісінің құны
Ертеде Малбағар деген шаруа болыпты. Ол ауылдан алты қадам асып көрмеген момын адам екен. Сол кісі көршісі Нұрбайдың қалаға баратынын естіп, сонда..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Етігін боқтау
Бұрын Қабдулла зәңгіге қарасты ауылдар Шынтақы, Нұрты деген жерлерге бөлініп жайлайды екен. Жаны тыныш, малы бағулы бай мен би мырзалар бір күні орын..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Етекбай би мен Шорманның Мұсасының сөзі
Төңкерістен жарты ғасыр бұрын Осы күнгі Павлодар облысы бұрынша Кереку еліндегі Қаржас Шорманұлы Мұсаның елінің жүз жылқысын Жауар Қарауыл Етекбай..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Естай
Естай әнші қартайғанда жолы түсіп Маралды жағына барады. «Естай келіпті» дегенді естіген ел әдеттегідей жиналып отырып, одан ән айтуды өтінеді. Естай..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Есмағамбет пен Сейіт
Орынбордың қасындағы тама Сейіт Қоңырбаев менмен, орыс мінезді кісі екен. Соның мінезін есіткен соң, Есмағамбет әдейі іздеп барыпты.Түс кезі екен..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Есмағамбет пен Отарбай
Жағалбайлы Отарбай қажы Қондыбаев соңғы кезде бидай саудасының қызығына түсіп, келген қонақпен ісі болмайды екен. Қонақ мейманханада отыра береді де..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Есмағамбет пен Дербісалы
Жағалбайлы елінің сұлтаны болған Дербісалы Беркінбай патшадан шен алып, сұлтандық (ХІХ ғасырдың аяғында) лауазым алып келген соң, қақпадан кісі..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Есмағамбет пен Борначев
Орскіде (Жаманқала) тұратын татар байы Борначев Троицкіде тұратын башқұрт Зейнулла қазіретті қонаққа шақырып, бірнеше күн сыйлайды. Ишан отырған үйге..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Есмағамбет пен Аппаз
Көшпелі жаппас Аппаз бір күні қыпшақ Бейіс қажы деген дін жолында қадірлі кісіні қонаққа шақырып әкеп отырғанда, ел аралап келе жатқан Есмағамбет..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Есінеуде, есінеу бір екен-ау
Ақылсыз, қызғаншақ бір жігіт қонақ жігіттен әйелінен күдіктеніп екеуінің бетіне алма-кезек қарап отырыпты. Бір кезде жігіт қатты есінепті. «Қоланның..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Есенаман
Шығыс Қазақстанда Өтеміс деген ел қу тілді, сықақшы болған. Ол елді қулыққа баулыған атақты қу Жауыр деген кісі екен.Елдің жайлаудағы кезі, найман..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Есен-саулық дастарқан басында сұралады
Бірде Ақсақ Темір Ақшәғарға келген соң, шәһардың игі жақсы адамдарын мәжіліске шақырады. Қанжығасынан қан тамған қаһарлы әміршінің алдында олар..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Есектің ақыруы
Қожанасыр алтын ақшаны лақтырып ойнап отыр екен. Қожанасырдың жаңғалақ істері туралы естіп алған біреу келіп:— Мына ақшаңды маған бер де, орнына мына..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті