Қартаю. Қартаю үрдісі туралы теориялар. Биология, 10 сынып, сабақ жоспары.
Бөлім атауы: 10.3А Жасушалық цикл Күні: Сынып: 10 | Мектеп: Павлодар қаласындағы «химия-биология» бағыттағы Назарбаев Зияткерлік мектебі Мұғалімнің аты-жөні:. Қатысқан оқушылар Қатыспағандар саны | |||||||||
Сабақтың тақырыбы | Қартаю. Қартаю үрдісі туралы теориялар | |||||||||
Осы сабақ арқылы жүзеге асатын оқыту мақсаттары | 10.2.2.4 қартаю үрдісін түсіндіру | |||||||||
Сабақтың мақсаттары | Оқушылар:
| |||||||||
Бағалау критерийі | қартаю себептерін анықтайды; қартаю кезінде организмдегі өзгерістерді сипаттайды; Қартаюдың биологиялық заңды құбылыс екенін түсіндіре алады; Қартаю терияларын сипаттай алады; Қартаюдың заңдарымен қартаю теориясын сипаттаңыз | |||||||||
Тілдік мақсаттар | Оқушылар: Қартаю құбылысына қатысты терминдер мен түсініктерді қолдана отырып, қартаю құбылысын, теорияларын сипаттай алады Пәнге бағытталған лексика және терминология: өмір сүру ұзақтығы, өмірлік цикл, жас, есейген, қартайып бара жатқан, қартаю, Диологтар мен жазбаша жұмыстар үшін пайдалы шаблондық фразалар: Қартаю құбылысы дегеніміз.............................. Ағзалардың өмір сүру ұзақтығын ............................................. этаптарына бөле аламыз | |||||||||
Саралау түрі | Мазмұны бойынша (күрделілік деңгейіне қарай), қолдау көрсету тәсілдері бойынша (диалог арқылы) саралау | |||||||||
Құндылықтарға баулу |
| |||||||||
Пәнаралық байланыс | Статистика, математика, физиология, Геронтология. | |||||||||
Жаһандық ақпарат | Ұзақ өмір сүру туралы жазбалар 1 орын - Иран Китахи 185 жыл. 2 орын - Ақсақалдар байқауында Колумбиялық Солиске 182 жыл. 180 жылы Йорат мырза Ұлыбританиядан үшінші орынды иеленді | |||||||||
АКТ дағдылары | Интерактивті тақтаны және интернет ресурстарын пайдалану | |||||||||
Осыған дейін меңгерілген білім | 9-сыныпта қарастырылатын «Адам өмірінің негізгі кезеңдері» тақырыбы бойынша алған білімдерін дамыта отырып, қолданады. 9-10 сыныптағы Жасушалық цикл. | |||||||||
Сабақтың барысы | ||||||||||
Жоспарланған сабақ кезеңдері | Жоспар бойынша орындалуы тиіс іс-әрекеттер | Дереккөздер | ||||||||
Сабақтың басы 0-2 мин | Сабақты ұйымдастыру:
«Әр елдің салты бойынша амандасу» | |||||||||
3-10 мин | Ой қозғау: «Миға шабуыл» Әр түрлі деңгейдегі сұрақтар 1 жыұп: Бұрынғы КСРО-ның ең ежелгі азаматы, Әзірбайжан Ширали Муслимов өзінің 168 туған атап өтті. Ол 1805 жылы Александр 1-де дүниеге келген, 5 орыс патшасының кезінде өмір сүріп, Ленин және Сталиннің заманын көріп, 1973 жылы қайтыс болды. Ол бейбіт жолмен өсіріп, Кавказ тауларының беткейлерінде қой бағып, олармен бірге күніне 10-15 шақырымға жуық жер жүрген. Ол таза ірімшік, жеміс-жидектер, көкөністерді жеп, артық тамақтанбаған, темекі шекпеген, тек бұлақтың көзінен аққан суды ғана ішкен. 136 жасында Ширали 57 жастағы Хатум Нуриеваға үшінші рет некеге тұрады және осы жаста жаңа туған қызының адамзат тарихындағы ең үлкен әке болды. Ширали Муслимов өзінің ұзақ өмір сүру рецептін келтірді: «Біз әрдайым жұмыс істеуіміз керек. Жалқау жалындылықты тудырады, жалқаулық өлімге әкеледі» 2 жұп: Ұзақ өмір сүрудің сыры қандай? 3. жұп: Неге бүгінгі кезде өмір ұзақтығы орташа есеппен 70 жыл? 4. жұп: Қартайған адамға әсер ете аламыз ба? Жаңа тақырыпқа шығу Сабақтың тақырыбы мен мақсатын оқушылармен бірге анықтау. (дәптерге жазу) | ИТ, презентация, Сұрақтар мен тапсырмалар | ||||||||
Сабақтың ортасы 11-15 мин | Ұғыну. Мұғалімнің түсіндіруі Қартаю барлық тірі ағзаларға тән жалпы биологиялық құбылыс болып саналады. Қартаю — онтогенез қорытындысы, ағзада ерекше құрылымдық, қызметтік және биохимиялық өзгерістердің пайда болуымен сипатталатын құбылыс. Қартаю проблемаларын зерттейтін ғылымды герантология (гр. geron — шал) деп атайды. Қартаю және ұзақ өмір сүру мәселелері барлық уақытта ғалымдарды ойландырып келген мәселе Ағзаның қуат қорын жұмсауы дененің сыртқы мөлшеріне тәуелді болады, яғни ағза дене сыртына жылуды қаншалықты көп шығарса, соншалықты энергия алмасуы белсенді түрде болып, оның қоры тез таусылады және ондай ағзалар көп өмір сүрмейді. Ұсақ жануарлардың дене салмағына қарағанда оның үстіңгі бетінің көлемі үлкен, сондықтан да олардың тіршілік ұзақтығы қысқа болады (мысалы, егеуқұйрық 2-3 жыл, ит 20 жыл, піл 80 жыл өмір сүреді). Бірақ бұл тұжырымды барлық жануарлар үшін қолдана беруге болмайды, кейбіреулерінің тіршілік ұзақтығы бұл тұжырымға қайшы келеді. Мысалы, егеуқұйрықтарға туыс болып келетін тиіндер салмағы да, дене бетінің көлемі де, онымен пара-пар, бірақ тиіндер актив қозғалып 15-20 жыл тіршілік етеді, яғни егеуқұйрықтардан 10 есе артық өмір сүреді. Актив қозғалып тіршілік ететін сұр қояндар үй кроликтеріне қарағанда екі есе артық өмір сүреді. Бірақ ерете мен кеш пе бәрі бір қартаю мәжбүрміз неге?
| ИТ, презентация, | ||||||||
16-26 мин | Бүгінде қартаюдың бірыңғай теориясы жоқ. Геронтологтар қартаю көптеген себептерге байланысты. Бір теория, қартаюдың басты себебі генетикалық болып табылады. Адам қартаю бағдарламасымен туады. Ұзақ ғұмырлық гені бар болғаны ма? Ағзаның ұзақ ғұмырлығы оқшауланған age-1 генімен анықталады. Ол генді жақын арада клонирлеуі де ммкін Жұппен жұмыс Тапсырма: «График интерпретациясы» Мұғалім оқушыларға графиг таратып, графикті таладуды ұсынады. Бұл екі мөлшердің арасындағы айырмашылық - бұл жағдайлар мен өмір салтын жақсарту арқылы толығымен игерілетін қор. Мұнда көп адамға байланысты. Бірақ жас шектеуіне қол жеткізу үшін өмір бойы дұрыс өмір салтын жүргізу керек. Орташа өмір сүру ұзақтығы - бұл туа біткен орташа ұрпақ (белгілі бір жастағы құрдастар) орташа өмір сүру керек, ал олардың өмірі бойынша жас ерекшеліктеріне байланысты өлім-жітім көрсеткіштері осы жастағы халықтың құрамы бойынша бірдей деңгейде болады өлім кестелері. Ол ерлер мен әйелдердің жас ерекшеліктеріне байланысты өлім кестелері мен өмір сүру кестелеріне сәйкес есептеледі. Мұғалім қартаю үдерісін жеделдететін факторларды талқылау және талқылау үшін студенттерді жұптарға шақырады. | |||||||||
27-37 мин | НЕГІЗГІ ҚЫСҚАША МЕХАНИЗМДЕР Қартаюдың жалпы себебі белгілі бір жағдайларда нақты жолмен көрінеді, ал қартаюдың нақты механизмдерінің саны әртүрлі құрылымдық нысандар мен тірі жануарлардың жұмыс істеу механизмдері санымен анықталады, яғни. дерлік шексіз. Дегенмен, жалпы алғанда, қартаюдың 4 негізгі механизмін анықтай аламыз: 1) Организмнің жүйелік «ластануы» қоршаған ортаға ішінара бөлінген кез-келген жүйелердің ашықтығы жеткіліксіздігі нәтижесінде, тіпті егер олар өзін-өзі жаңартып отырса; 2) Организмнің жаңартылмайтын элементтерін жоғалту - оның барлық деңгейлерінде; 3) Зияндар мен деформацияларды жинақтау, барлық деңгейлердегі әртүрлілікті қалыптастыру (кез-келген құрылымның және функционалдық параметрлердің нәтижесі ретінде) өзін-өзі жаңартатын құрылымдардың іріктеу күштерінің іргелі жетіспеушілігіне байланысты осы жүйенің «қажетті» құрылымдарын ғана сақтау үшін, жүйе ішінде; 4) Реттеуші процестердегі жағымсыз өзгерістер және организмнің жүйелік сипатының төмендеуі (өсу бағдарламаларының аяқталуы мен өзгеруі, тіндердің дифференциациясы, сексуалдық даму, иммунитет және т.б.), сондай-ақ реттеудегі жүйелік өзгерістер өте әртүрлі табиғат | ИТ | ||||||||
38-40 | Кері байланыс. Бүгінгі сабақтың күтілетін нәтижелеріне жеттік пе Рефлексия: «телеграмма» | Парақшалар тарату | ||||||||
Сабақтың басы 0-2 мин | Ұймдастыру кезеңі: көзге гимнастка жасау | Бейне баян көру | ||||||||
3-10 мин | Ой қозғау: «Бола ма...» Сұрақ: Жасанды жолмен адамның өмірін ұзартуға бола ма? БЖ: гендік инженерия, СӨС, ағзаны жасару, әр түрлі косметология әдістері | ИТ, презентация, | ||||||||
11-31 мин | Ұғыну: Бейне баян көру: https://xn--b1aaakaba9b1aeojjo1b6af.xn--p1ai/ru/instruktsiya-bessmertiya/prichiny-smerti/teorii-stareniya Мұғалім сұрақ қояды: Қартаю табиғаттың жалпы заңы немесе тірі ағзаларға тән жеке үрдіс болып табыла ма? Жұптық талқылау, әрқайсысын айтып Жұптармен жұмыс істеу. Міндеті: Қартаюдың ұсынылған теорияларын қарастыру: 1 жұп - «Мутациялар жинақтау теориясы» 2 жұп - «Бір реттік сома теориясы» (бір реттік дене) 3 жұп - Қартаюдың элевациондық теориясы 4 бу - Қартаюдың бейімдеу-реттеу теориясы 5 жұп - апоптоз теориясы 6 жұп - Мечниковтың қартаю теориясы Қартаю теориясын қарастырыңыздар Оқушылар дескриптор құрастырады, (тақтаға жазу) мысалы:
Дескриптор бойынша өзара бағалау. Мұғалімнің кері байланысы | |||||||||
32- мин | ||||||||||
31-37 мин | Сабақты бекіту «Шатасқан әріптерде» 9 термин берілген, соларды анықтаңыз (қан, плазма, эритроцит, лейкоцит, тромбоцит, гемоглобин, гематология, гомеостаз, фибриноген) | 8-қосымша (бинго кестесі) | ||||||||
Сабақ соңы 38-40 мин | Кері байланыс.
Үй тапсырмасы:
| ИТ | ||||||||
Қосымша ақпарат | ||||||||||
Саралау – Сіз оқушыларға көбірек қолдау көрсету үшін не істейсіз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай тапсырма беруді көздеп отырсыз? | Бағалау – оқушылардың ақпаратты қаншалықты меңгергенін қалай тексересіз? | Денсаулық және қауіпсіздік ережелерін сақтау | ||||||||
Мазмұны бойынша (күрделілік деңгейіне қарай), қолдау көрсету тәсілдері бойынша (диалог арқылы) саралау | Мұғалімнің бағалауы Жұппен өзара бағалау Мадақтау арқылы бағалау | ИТ 10 минуттан артық қолданбау | ||||||||
Сабақ бойынша рефлексия Оқу мақсаттары/оқыту мақсаттары жүзеге асырымды болды ма? ОМ барлық оқушылар жетті ме? Егер жетпесе, онда неге? Сабақта саралау дұрыс жүргізілді ме? Сабақтың уақыт бойынша кезеңдері сақталды ма? Сабақтан жоспарынан тыс өзгерістер болды ма және неге? |
| |||||||||
Жалпы баға Сәтті өткен екі нәрсені атап көрсетіңіз (сабақ беру және оқытуға қатысты)? 1: 2: Қандай екі нәрсе сабақтың одан да жақсы өтуіне ықпалын тигізер еді (сабақ беру және оқытуға қатысты)? 1: 2: Осы сабақ барысында сынып немесе жеке оқушылар туралы менің келесі сабағыма дайындалу үшін қажет болуы мүмкін қандай ақпарат алдым? | ||||||||||
Қарап көріңіз 👇
Пайдалы сілтемелер:
» Туған күнге 99 тілектер жинағы: өз сөзімен, қысқаша, қарапайым туған күнге тілек
» Абай Құнанбаев барлық өлеңдер жинағын жүктеу, оқу
» Дастархан батасы: дастарханға бата беру, ас қайыру
Посетители, находящиеся в группе Читатель, не могут оставлять комментарии к данной публикации.