Кездейсоқ және жүйелік қателіктер. Физика, 10 сынып, сабақ жоспары.

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі: 10 А Физикалық шамалар және олардың өлшем бірліктері

Мектеп: Ақтау қаласындағы ХББ НЗМ

Күні:

Мұғалімнің аты-жөні: Хасанова Н Ф

Сынып: 10

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақ тақырыбы

Кездейсоқ және жүйелік қателіктер.

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

• 10.1.2.1 - жүйелік және кездейсоқ қателіктерді ажырата білу;
• 10.1.2.2 - тәуелсіз, тәуелді және тұрақты физикалық шамаларды анықтау;

 Сабақ мақсаттары

• Қателіктердің түрлерімен танысу
• Кездейсоқ қателіктер мен жүйелік қателіктерді ажыратып білу
• тәуелсіз, тәуелді және тұрақты физикалық шамаларды анықтау;

 Бағалау критерийлері

• Кездейсоқ қателіктер мен жүйелік қателіктерді ажырата алады;
• Өлшеу кезінде жіберілген қателіктерге анализ жасай алады;
• тәуелсіз, тәуелді және тұрақты физикалық шамаларды анықтайды
• Ұқыптылық пен нақтылықтың айырмашылығын біледі;

 Тілдік мақсаттар

Тілдік мақсаттарды, лексика мен тіркес мысалдарын қоса анықтаңыз

Пәнге тән лексика мен терминология:

Диалог пен жазу үшін пайдалы сөздер мен тіркестер:

Математикалық және тіпті ауызша айту,талдау жағдайларда физикалық шамалардың арасындағы қатынастарға ауызша және жазбаша сипаттама беру,

Қандай да бір өлшем немесе қорытындының негізделуін талқылау

 Құндылықтарды дарыту

Тапсырма орындау барысында академиялық адалдыққа тәрбиелеу.

Зертханалық жұмысты топта орындау арқылы бірін-бірі сыйластыққа баулу

 Пәнаралық байланыстар

Графиктермен жұмысты көрсету кезінде математика пәнімен кіріктіріледі

 АКТ қолдану дағдылары

Интернет ресурстары: http://www.physics.umd.edu/courses/Phys276/Hill/Information/Notes/ErrorAnalysis.html, http://www2.southeastern.edu/Academics/Faculty/rallain/plab193/labinfo/Error_Analysis/05_Random_vs_Systematic.html, https://courses.cit.cornell.edu/virtual_lab/LabZero/Minimizing_Systematic_Error.shtml сайттарынан теориялық матералдарды қолдан

Бастапқы білім

7-9 сыныптың оқу материалдарынан векторлық және скалырлық шамалар

Сабақ барысы

Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет

Ұйымдастыру бөлімі.

«Миға шабуыл»

Төрт оқушы сызғаштың көмегімен 15.0cm болатын қарындаштың ұзындығын өлшейді. Оқушылардың алған нәтижелері төменде көрсетілген. Осы графиктердің қайсысы нақты бірақ дұрыс емес?

берілген тапсырманы қайсысы дұрыс орындады?

Бұл мысалдан қандай қорытынды жасауға болады?

Оқушылардың қайсысы нақты мәнін анықтаған?

Проблемалық сұраққа жауап іздей отырып, жаңа сабақтың тақырыбын ашу.

Ескі өлшем бірліктермен танысу

Мысалы кез келген шаманы өлшеу қажет болады

Мысалы: оқушылыарға өздері отырған партаның

ұзындығын қарыс (қазақша ескі өлшем) арқылы өлшету

және шыққан нәтижені салыстыру.2-ші рет сызғышпен өлшеу.

Қай мәннің дәлірек екенін талқылау.(Оқушылар өлшеу кезінде қателіктер кететінін түсінеді)

Физикалық шаманы анықтау үшін бірнеше рет өлшеу керектігінде естен шығармау қажет.

Тәуелсіз айнымалы – эксперимент жасаушы өзгертетін шама.

Тәуелді айнымалы – эксперимент барысында өзгертетін шамаға тәуелді өзгеретін шама.

Басқарылатын шама – эксперимент барысында шарт бойынша өзгеріске ұшырамайтын шама

Егер өлшеген шаманың мәнін m деп, ал өлшеу қателігін һ_m деп алатын болсақ, онда өлшеу нәтижесі былай жазылады:

M=m ± һ_m немесе (m – һ_m) < M< (m+һ_m).

Қателіктердің негізгі түрлеріне тоқталатын болсақ олар: Жүйелік және Кездейсоқ қателітер болып екі топқа бөлуге болады.

Жүйелік қателіктер дегеніміз аспап арқылы тікелей өлшеулер кезінде жіберілетін қателіктерді айтуға болады. Олар: Аспаптың ескіруінен, аспаптың көрсетішінің дұрыс көрсетпеуінен немесе сынған құралды қолдану нәтежесінен болуы мүмкін.

Мына көрсетілген графиктерден аспаптың нәтижесінен болған қателіктерді айтуға болады. Яғни біздің пайда болған ауытқуларымыз осы құралдың жіберілген қателік болып табылады.

Практикалық Жұмыс

Оқушыларды 4 топқа бөлу

1 топ Уақыт өлшейтін құрал

2 топ Температура өлшеу

3 топ Дененің көлемін өлшеу

4 топ Дененің массасын өлшеу

Физикалық шамалардың мәнін анықтауда тікелей және жанама өлшеулер арқылы анықтауға болады. Тікелей өлшеу кезінде салыстырмалы қателітерін есептеу кезінде деп есептейміз. Ал егер жанама өлшеулер арқылы анықтасақ оның салыстырмалы қателігі мен абсольт қателігін былайша анықтауға болады:

мысал y=b-c болса

x=b * c болса

Формулалары арқылы қателіктерін есептеуге болады.

Топтарға берілетін тапсырма:

1. Қажетті өлшеулерді жүргізу

2. Бұл өлшеудің қай түрі екенін анықтау(жанама немесе тікелей)

3. Өлшеудің абсолют қателігін табу

4. Өлшеудің салыстырмалы қателігін анықтау

5. Өлшеу нәтижесін қателікті ескере отырып жазу.

Топтар бірін бірі бағалайды(дескриптор бойынша)

Дескриптор

1. Қажетті өлшеулер жүргізілген

2. өлшеудің түрін дұрыс анықтады (жанама немесе тікелей)

3. Өлшеудің абсолют қателігін есептеді

4. Өлшеудің салыстырмалы қателігін анықтады

5. Өлшеу нәтижесін қателікті ескере отырып жазды

Мұғалім қорытынды бағалау жүргізеді.

Сабақ соңында оқушылар рефлексия жүргізеді:

- нені білдім, нені үйрендім

- нені толық түсінбедім

Саралау – оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай міндет қоюды жоспарлап отырсыз?

Бағалау – оқушылардың материалды меңгеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлайсыз?

Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы

Барлық оқушылар білуі тиіс:

жүйелік және кездейсоқ қателіктерді айыра біледі; Оқушылардың көпшілігі орындай алады: өлшеу түрлерін ажырата алады, эксперимент нәтижесін кдұрыс жаза алады.

Кейбір оқушылар орындай алады: қателіктерді есептей алады

1) Сұраққа жауап;

(2) Өз ойын қорғау;

(3) Сабақтағы белсенділік;

(4) Бірін бірі бағалау;

Денсаулық сақтау технологиялары.

Сергіту сәттері мен белсенді іс-әрекет түрлері.

Осы сабақта қолданылатын Қауіпсіздік техникасы ережелерінің тармақтары

Сабақ бойынша рефлексия

Сабақ мақсаттары/оқу мақсаттары дұрыс қойылған ба? Оқушылардың барлығы ОМ қол жеткізді ме?

Жеткізбесе, неліктен?

Сабақта саралау дұрыс жүргізілді ме?

Сабақтың уақыттық кезеңдері сақталды ма?

Сабақ жоспарынан қандай ауытқулар болды, неліктен?

Жалпы баға

Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)?

1: Оқушылар ұйымдастыру бөлімінде миға шабуыл тапсырмасын бірден дұрыс шамасын анықтады

2: Жүйелік және кездейсоқ қателіктерді пайда болуымен кез келген туынды физикалық шаманың жанама өлшеу қателігін табуды оқушылардың барлығы дерлік анықтай алады.

Сабақты жақсартуға не ықпал ете алады (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)?

1

2:

Сабақ барысында сынып туралы немесе жекелеген оқушылардың жетістік/қиындықтары туралы нені білдім, келесі сабақтарда неге көңіл бөлу қажет?