Неліктен Мұстафа Кемал "Ататүрік" деп атанды? Дүние жүзі тарихы, 8 сынып, қосымша материал 3.

Әлеуметтік реформалар:

Елдегі кедейлікке қарамастан, Кемал Түркияны өркениетін құлағынан тартып датуға тырысты. Осы мақсатта кемалистер еуропалық киімдерді қолдануға шешім қабылдады. Мемлекеттік қызметшілерден "әлемнің барлық өркениетті халықтарына ортақ" костюм киюді талап ететін жарлық шығарылды. Алдымен қарапайым азаматтарға өздері қалағандай киінуге рұқсат етілді, бірақ содан кейін Фес киюге де тыйым салды.

Швейцария Азаматтық кодексінің қабылдануы отбасылық қатынастарда көп нәрсені өзгертті. Полигамияға тыйым сала отырып, заң әйелге ажырасу құқығын берді, ажырасу процесін жүзеге асырды және еркек пен әйел арасындағы заңды теңсіздікті жойды. Әрине, жаңа кодекс белгілі бір ерекшеліктерге ие болды. Масалыға, егер ол жұмыссыз екенін жасырса, әйелге күйеуінен ажырасуды талап ету құқығын бергені. Алайда, ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүрлер жаңа қоғамдық нормаларды, жаңа неке-отбасы нормаларын қолдануын қиындатып отырды. Үйленгісі келетін қыз үшін пәктік міндетті шарт болып саналды. Егер күйеуі әйелінің пәк қыз емес екенін білсе, оны ата-анасына жіберетін және өмірінің соңына дейін ол бүкіл отбасына масқара болды. Кейде оны әкесі немесе ағасы аяушылықсыз өлтіретін.

Мұстафа Кемал әйелдердің босатылуын барлық жағынан қолдады. Әйелдер бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде коммерциялық факультеттерге қабылданды, ал 20-шы жылдары олар Стамбул университетінің гуманитарлық факультетінің аудиторияларында сабақта отыра бастады. Оларға Босфордан өткен паромдардың палубаларында болуға рұқсат етілді, бірақ олар бұрын кабиналардан шығарылмайтын еді, ер адамдар сияқты трамвайлар мен теміржол вагондарында жүруге рұқсат етілді. Мұстафа Кемал өз сөздерінің бірінде Чадраға арнады. "Ол әйелге жылы кезде қатты азап шектіреді", - деді ол. - Ер-азаматтар! Бұл біздің өзімшілдікке байланысты. Әйелдердің біз сияқты моральдық түсініктері бар екенін ұмытпайық". Президент "өркениетті халықтың аналары мен әпкелерінің" өзін дұрыс ұстауын талап етті. "Әйелдердің бетін жабу әдет-ғұрыпы біздің ұлт абыройын түсіреді", - деп санады ол. Мұстафа Кемал әйелдерді Батыс Еуропадағы секілді босатандығын енгізу туралы шешім қабылдады. Әйелдер дауыс беру және Муниципалитеттер мен Парламентке сайлану құқығына ие болды. Міне, өзгерітердің ең маңыздылары: шариғат сотының күшін жою және көп әйел алуға тыйым салу, Батыс үлгілері бойынша құрылған құқықтық нормаларға көшу, Григориан күнтізбесі, метрикалық жүйе және еуропалық киім; Түркияда қолданылған араб алфавитін латын тіліне аудару және лексиканы араб және парсы сөздерінен тазарту. Сондай-ақ, ескі ақсүйектер атауларының күшін жою, есімдер мен фамилияларды енгізу, Астананы Константинопольден Анкараға ауыстыру, 5 күндік жұмыс аптасын құру, алғашқы Ұлттық банкті, темір жолдарды құру, кеңестік бесжылдыққа ұқсас индустриалды даму жоспарын қабылдау…